Bez wątpienia w dzisiejszych czasach każdy przedsiębiorca powinien zadbać, żeby w zawieranej przez niego umowie znalazła się klauzula waloryzacyjna adekwatna do obecnej sytuacji rynkowej. Dobrze sformułowana oraz odpowiednia do prowadzonej działalności klauzula waloryzacyjna będzie efektywnym narzędziem wspierającym sprawną realizację inwestycji. Istota klauzuli waloryzacyjnej sprowadza się do przywrócenia równowagi ekonomicznej stron umowy, zachwianej przez galopującą inflację, wzrost cen produkcji czy materiałów. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Oznacza to, że w sytuacji zmiany siły nabywczej pieniądza strony mogą, zgodnie z przyjętym postanowieniem umownym, waloryzować wysokość świadczenia, dzięki czemu żadna ze stron zobowiązania nie jest pokrzywdzona w wyniku zmiany siły nabywczej pieniądza.
Co jednak w sytuacji, gdy przedsiębiorca nie zastrzegł w zawartej przez siebie umowie klauzuli waloryzacyjnej?
Z uwagi na brak powszechnej wiedzy przedsiębiorców w zakresie prawnych uwarunkowań możliwości waloryzacji świadczenia umownego, nieuchronne stają się postępowania sądowe dotyczące zmiany wysokości świadczenia, a w skrajnych przypadkach rozwiązanie umowy. Jeśli bowiem nie zawrzemy w naszej umowie klauzuli waloryzacyjnej, nawet w sytuacji znacznego spadku siły nabywczej pieniądza, nie będziemy mogli samodzielnie „wyrównać” wynagrodzenia. Niezbędna będzie do tego zgoda naszego kontrahenta, który najprawdopodobniej będzie mało wyrozumiały w kwestii podwyższenia wysokości wynagrodzenia.
W sytuacji istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania oraz braku zapisu umownego dotyczącego waloryzacji świadczenia, w braku porozumienia stron, jedynie sąd jest władny do skutecznej i obowiązującej obie strony zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego. Zgodnie z art. 358¹ § 3 Kodeksu cywilnego, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób świadczenia. Jednak z żądaniem zmiany wysokości lub sposobu spełnienia świadczenia pieniężnego nie może wystąpić strona prowadząca przedsiębiorstwo, jeżeli świadczenie pozostaje w związku z prowadzeniem tego przedsiębiorstwa.
