Przyspieszony w ostatnich latach rozwój technologii niejako wymusza dostosowanie się do nowej, także biznesowej, rzeczywistości. Zalety korzystania ze sztucznej inteligencji (Artificial Intelligence – AI) to niewątpliwe m.in. zwiększenie efektywności i jakości pracy czy optymalizacja procesów.
Co musisz wiedzieć?
Nie wydaje się właściwym ograniczanie możliwości rozwoju technologii. Dostosowanie się do funkcjonowania w społeczeństwie informacyjnym jest wyzywaniem, z którym należy się zmierzyć: dostosować regulacje prawne, odpowiedzieć na nowopowstałe kwestie etyczne, czy wypracować nowe standardy kontroli jakości czy odpowiedzialności.
Społeczeństwo szybko dostosowuje się do nowych standardów, biznes także musi reagować, by nie narazić się na m.in. wykluczenie technologiczne. Powszechność stosowania sztucznej inteligencji sprawia, że dziś nie stawiamy pytania, czy korzystać ze sztucznej inteligencji, tylko jak korzystać w sposób bezpieczny i świadomy.
Wątpliwości interpretacyjne związane z tematyką sztucznej inteligencji, pojawiają się także w obszarze dotychczas uznawanym za stosunkowo stabilny – w zakresie prawa autorskiego.
Czym jest prawo autorskie?
Przez prawa autorskie rozumiemy zespół norm prawnych dotyczący utworów i ochrony ich twórców oraz stosunków prawnych związanych z tworzeniem utworu i korzystaniem z niego (zob. J. Kępiński (red.) Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2025, art. 1).
Przedmiotem prawa autorskiego jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia (utwór). O przyznaniu ochrony decyduje oryginalność i indywidualność.
Kto jest właścicielem praw autorskich do utworu?
Prawo autorskie przysługuje twórcy. Ochrona przysługuje twórcy niezależnie od spełnienia jakichkolwiek formalności. Praw autorskich nie można się zrzec, ale można przenieść prawa autorskie majątkowe do utworu.
Zaznaczenia wymaga temat utworu pracowniczego, mianowicie pracodawca, którego pracownik stworzył utwór w wyniku wykonywania obowiązków ze stosunku pracy, nabywa z chwilą przyjęcia utworu autorskie prawa majątkowe w granicach wynikających z celu umowy o pracę i zgodnego zamiaru stron. Kwestię tę można odrębnie uregulować w ramach umowy o pracę.
Czy sztuczna inteligencja narusza prawa autorskie?
Modele sztucznej inteligencji wykorzystują ogromne zbiory danych, co rodzi uzasadnione pytanie o naruszenia praw autorskich, w tym wystąpienie plagiatu.
Plagiat oznacza bezprawne przywłaszczenie (przypisanie sobie) autorstwa lub współautorstwa całości bądź części cudzego, prawnie chronionego dobra intelektualnego, w szczególności: utworu, wynalazku, wzoru użytkowego, projektu racjonalizatorskiego oraz topografii układu scalonego (zob. J. Kępiński (red.) Ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Komentarz, Warszawa 2025, za: A. Szewc, Plagiat, s. 44). Innymi słowy plagiatem jest przywłaszczenie jako własne autorstwo cudzego utworu lub wprowadzenie w błąd co do autorstwa cudzego utworu. Należy mieć na uwadze, że plagiat podlega sankcji karnej.
Żeby odpowiedzieć na postawione pytanie „czy AI narusza prawa autorskie” trzeba uwzględnić sposób działania sztucznej inteligencji. Generowane treści przez AI oparte są na innych już powstałych dziełach, natomiast nie są ich kopią. Wygenerowany wynik sztucznej inteligencji to efekt analizy i przetwarzania danych.
Dobrze obrazuje to przykład wygenerowanej przez AI grafiki człowieka. Sztuczna inteligencja tworząc realistyczny wizerunek człowieka, nie odwzorowuje konkretnej osoby fizycznej. Wygenerowana grafika to raczej kompozycja cech charakterystycznych dla wielu podobnych obrazów. Model łączy powtarzalne schematy i na ich podstawie generuje obraz, tekst czy dźwięk, który statystycznie najlepiej pasuje do zapytania użytkownika AI.
Prawa autorskie a sztuczna inteligencja | Podsumowanie
Działanie modeli sztucznej inteligencji istotnie ogranicza ryzyko bezpośredniego naruszenia praw autorskich, choć nie można go całkowicie wykluczyć.
W przypadku podejrzenia naruszenia praw autorskich, dostawcy narzędzi AI wdrażają odpowiednie mechanizmy ochronne. Stosowanym standardem są procedury zgłaszania naruszeń, m.in. poprzez formularze oparte na regulacjach takich jak DMCA (Digital Millennium Copyright Act). Z formularzy mogą skorzystać autorzy a także osoby trzecie, które zauważą potencjalne naruszenie praw autorskich.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sztuczna inteligencja narusza prawa autorskie?
Nie zawsze. Modele AI tworzą treści na podstawie analizy dużych zbiorów danych, ale nie są bezpośrednimi kopiami istniejących utworów. Ryzyko naruszenia nie jest jednak całkowicie wykluczone.
Kto odpowiada za treści wygenerowane przez AI?
Co do zasady odpowiedzialność może spoczywać na użytkowniku lub dostawcy narzędzia, w zależności od sposobu wykorzystania treści i ewentualnego naruszenia praw autorskich.
