Publiczny, bezpłatny i powszechny dostęp do elektronicznych rejestrów miał być wielkim ułatwieniem dla obywateli, jednak z biegiem lat obrócił się w narzędzie masowego pozyskiwania wrażliwych informacji. Ministerstwo Sprawiedliwości zapowiada zdecydowane działania mające na celu ochronę prywatności obywateli. Nowe przepisy mają ukrócić proceder, w którym dane o Polakach na wyciągnięcie ręki były masowo pobierane przez wyspecjalizowane firmy, a następnie stawały się przedmiotem komercyjnego handlu. Zapowiadane zmiany w księgach wieczystych diametralnie zmienią sposób, w jaki weryfikowany jest stan prawny nieruchomości.
Dlaczego są potrzebne zmiany w księgach wieczystych?
Księgi wieczyste to kluczowe rejestry publiczne, które przedstawiają pełen stan prawny danej nieruchomości. Dzięki nim możemy dowiedzieć się, kto jest właścicielem działki, domu czy mieszkania, jaki jest dokładny metraż danej nieruchomości, a także czy nie jest ona obciążona hipoteką lub innymi roszczeniami prawnymi. Choć główna zasada jawności tych rejestrów miała na celu zagwarantowanie bezpieczeństwa obrotu gospodarczego, to nowoczesne technologie stworzyły pole do ogromnych nadużyć. Właśnie dlatego zmiany w księgach wieczystych stały się pilną koniecznością.
W obecnym stanie prawnym oraz technicznym każdy, kto zna numer konkretnej księgi wieczystej, może bez przeszkód i w pełni anonimowo przeglądać jej zawartość przez internet. Problem polega na tym, że w tych dokumentach zawarte są niezwykle szczegółowe informacje osobiste właścicieli, takie jak ich numery PESEL, imiona rodziców, a także precyzyjne dane dotyczące zadłużenia finansowego nieruchomości czy prowadzonych postępowań komorniczych. Masowość i łatwość dostępu do tych zasobów sprawiły, że granica między transparentnością rynku a prawem do prywatności została przekroczona.
Jak zmiany w księgach wieczystych mają ograniczyć masowe pobieranie danych osobowych?
Główną wadą dotychczasowego systemu elektronicznych ksiąg wieczystych była całkowita anonimowość użytkowników sieci. W internecie zaczęły powstawać prywatne firmy oraz wyspecjalizowane portale, które oferują płatną usługę wyszukiwania numerów ksiąg wieczystych na podstawie samego adresu fizycznego nieruchomości lub imienia i nazwiska właściciela. Podmioty te zaczęły wykorzystywać zaawansowane, zautomatyzowane skrypty oraz roboty sieciowe, które systemowo i na masową skalę pobierały całe bazy danych z rządowego portalu. To właśnie ten proceder mają ukrócić planowane zmiany w księgach wieczystych.
Wskazując na konieczność reformy tego procesu, radca prawny Adrian Haras podkreśla:
Zasada jawności formalnej ksiąg przewiduje, że każdy, kto zna numer księgi wieczystej, może przeglądać jej zawartość. Działalność niektórych firm prowadzi do obejścia tej zasady. Osoba, która zna adres i dokona odpowiedniej opłaty, może uzyskać dostęp do księgi. Firmy udostępniające takie dane często działają na granicy interesu publicznego i prawa do prywatności. Problem polega na tym, że legalny dostęp do informacji publicznych nie zawsze oznacza etyczne prawo do ich dalszego przetwarzania i sprzedaży. Potrzebne są bardziej precyzyjne regulacje, które pogodzą transparentność rynku nieruchomości z ochroną danych obywateli.
Dodatkowo zaznacza, że:
Handel danymi z ksiąg wieczystych od lat budzi duże kontrowersje, ponieważ informacje pierwotnie służące bezpieczeństwu obrotu nieruchomościami są dziś masowo wykorzystywane komercyjnie.
Jakie zmiany w księgach wieczystych planuje rząd?
Ministerstwo Sprawiedliwości prowadzi obecnie intensywne prace nad projektem nowelizacji ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Projekt ten znajduje się na etapie uzgodnień międzyresortowych oraz konsultacji publicznych. Najważniejsza i najbardziej rewolucyjna zmiana dotyczy bezpośrednio sposobu logowania się do państwowego systemu teleinformatycznego. Każda osoba, która będzie chciała sprawdzić zawartość danej księgi wieczystej, będzie musiała w pierwszej kolejności bezwzględnie potwierdzić swoją tożsamość.
Jak wyjaśnia mec. Magdalena Machowska:
Projekt zmian dotyczących ksiąg wieczystych zakłada przede wszystkim pełniejszą cyfryzację postępowania oraz rozszerzenie elektronicznego dostępu do dokumentów. W praktyce oznacza to możliwość składania wniosków online jak w przypadku KRS, prowadzenie hybrydowych akt ksiąg wieczystych (papierowych i elektronicznych) oraz elektroniczne doręczenia i orzeczenia sądowe. Każda osoba, która założy konto w portalu ksiąg wieczystych, będzie mogła złożyć wniosek on-line oraz odbierać elektroniczne przesyłki z sądu. Celem reformy ma być przyspieszenie postępowań, zwiększenie bezpieczeństwa obrotu nieruchomościami i usprawnienie pracy sądów.
Ekspertka podkreśla jednak, że postępująca informatyzacja niesie ze sobą pewne ryzyka, którym nowelizacja musi zapobiec. W jej ocenie:
Rozszerzenie cyfrowego obiegu dokumentów oraz łatwiejsze udostępnianie danych elektronicznych mogą zwiększyć ryzyko dalszego komercyjnego wykorzystywania informacji przez firmy zajmujące się handlem danymi. Sednem reformy jest odejście od praktycznie anonimowego dostępu do treści ksiąg wieczystych i zastąpienie go systemem dostępu po uprzednim uwierzytelnieniu użytkownika
Kluczowe założenia nowelizacji ustawy o księgach wieczystych
Aby lepiej zobrazować kierunek, w którym zmierzają zapowiedziane przez wiceministra sprawiedliwości reformy, warto zestawić najważniejsze założenia projektowanych przepisów. Planowane zmiany w księgach wieczystych opierają się na dwóch filarach:
- Likwidacja anonimowości w sieci: Zastąpienie wolnego dostępu obowiązkiem logowania dla każdego użytkownika portalu.
- Blokada automatycznych robotów: Wdrożenie systemowych zabezpieczeń informatycznych uniemożliwiających masowe i hurtowe zasysanie baz danych o nieruchomościach i ich właścicielach.
Dzięki tym dwóm filarom projektowana nowelizacja ustawy o księgach wieczystych i hipotece, ma stworzyć efektywny mechanizm przeciwdziałający systemowemu pozyskiwaniu wrażliwych danych osobowych i ograniczyć ich dalszy obrót komercyjny, gwarantując jednocześnie, że każdy obywatel mający dobre intencje bez problemu sprawdzi stan prawny interesującego go lokalu.
Więcej na temat planowanych zmian przeczytasz w artykule na portalu money.pl
Najczęściej zadawane pytania
Kto będzie mógł sprawdzić, że przeglądałem czyjąś księgę wieczystą?
Zgodnie z nowymi przepisami, dane o osobach przeglądających księgi będą rejestrowane. Informacje te nie będą jednak powszechnie dostępne. Będą one udostępniane wyłącznie na żądanie uprawnionych organów, takich jak sąd, prokuratura, a w pilnych przypadkach także policja, w celu ścigania nadużyć związanych z nieuprawnionym.
Czy po wprowadzeniu zmian nadal będę mógł sprawdzić, kto jest właścicielem działki, którą chcę kupić?
Tak, zasada jawności ksiąg wieczystych zostanie w pełni zachowana. Każdy potencjalny kupujący, inwestor czy pośrednik, po uprzednim zalogowaniu się do systemu i podaniu numeru księgi wieczystej, otrzyma pełny wgląd do jej treści.
Dlaczego rząd zdecydował się ograniczyć anonimowość w księgach wieczystych?
Obecny system elektronicznych ksiąg wieczystych, choć w teorii powszechny i jawny, stał się polem do licznych nadużyć. Ministerstwo Sprawiedliwości zwraca uwagę na problem masowego pobierania danych przez wyspecjalizowane podmioty, które następnie tworzą prywatne bazy danych i odsprzedają te informacje komercyjnie.
