Cudzoziemcy
To, co potocznie nazywa się deportacją, w polskim prawie jest decyzją o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu. Wydaje ją Straż Graniczna w postępowaniu administracyjnym na podstawie ustawy o cudzoziemcach. Sama obecność w Polsce bez dokumentów ani samo skazanie nie oznaczają automatycznego wydalenia – każda sprawa jest oceniana osobno.
Wyjaśniamy, kiedy cudzoziemiec może zostać zobowiązany do powrotu, kiedy postępowania się nie wszczyna, jak jest z obywatelami Ukrainy po zmianach z 2026 r. i jak odwołać się od decyzji.
Redakcja kancelariiAktualizacja: 30 października 2026Czas czytania: 7 minut
Kto decyduje
Komendant oddziału lub placówki Straży Granicznej, w decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu (art. 302 ustawy o cudzoziemcach).
Odwołanie
Do Komendanta Głównego Straży Granicznej w ciągu 7 dni od doręczenia decyzji (art. 321).
Ukraina od 2026 r.
Specustawa została wygaszona 5 marca 2026 r. Pobyt osób z ochroną czasową uznaje się za legalny, ale decyzja może zapaść np. ze względów bezpieczeństwa.
Decyzję o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydaje się w przypadkach wymienionych w art. 302 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach. Najczęstsze z nich to:
Praca bez zezwolenia
Przy pracy lub działalności gospodarczej niezgodnej z przepisami decyzji nie wydaje się, jeżeli przemawia za tym szczególnie ważny interes cudzoziemca (art. 302 ust. 4a).
Wobec cudzoziemca, co do którego istnieje obawa prowadzenia działalności terrorystycznej lub szpiegowskiej, decyzję wydaje minister spraw wewnętrznych na wniosek Policji, ABW lub SKW. Taka decyzja podlega natychmiastowemu przymusowemu wykonaniu (art. 329a).
Postępowania nie wszczyna się, a wszczęte umarza, m.in. gdy cudzoziemiec (art. 303):
Postępowania nie wszczyna się także, gdy toczy się postępowanie o udzielenie cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej. Jeżeli powrót naruszałby prawo do życia rodzinnego albo prawa dziecka lub groziłby cudzoziemcowi torturami czy nieludzkim traktowaniem, organ udziela zgody na pobyt ze względów humanitarnych (art. 348).
Szczególne rozwiązania ze specustawy o pomocy obywatelom Ukrainy zostały wygaszone ustawą z 23 stycznia 2026 r., która weszła w życie 5 marca 2026 r. Obywatele Ukrainy, którzy przybyli do Polski w związku z wojną, korzystają teraz z ochrony czasowej na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony.
§
Art. 106 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony
Pobyt beneficjenta ochrony czasowej, który przybył legalnie w okresie wskazanym w decyzji Rady UE, uznaje się za legalny od dnia wjazdu do dnia, w którym ta decyzja zachowuje moc.
Legalny jest także pobyt dziecka urodzonego w Polsce, którego rodzic jest beneficjentem ochrony czasowej.
Status ochrony czasowej nie wyłącza jednak wszystkich podstaw z art. 302. Decyzja o zobowiązaniu do powrotu może zapaść np. ze względów bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego albo po skazaniu na karę pozbawienia wolności. Osobom, które chcą zostać w Polsce na dłużej, warto zadbać o własny tytuł pobytowy, np. zezwolenia na pobyt i pracę.
Samo skazanie nie prowadzi automatycznie do deportacji. Ustawa o cudzoziemcach przewiduje dwie sytuacje związane z przestępstwem:
Zakaz ponownego wjazdu wynosi wtedy od 3 do 5 lat (przy skazaniu) albo od 5 do 10 lat (przy zagrożeniu bezpieczeństwa).
W decyzji określa się termin dobrowolnego wyjazdu – od 8 do 30 dni od jej doręczenia (art. 315). Terminu nie wyznacza się, gdy istnieje ryzyko ucieczki albo wymagają tego względy bezpieczeństwa. Jeśli cudzoziemiec nie wyjedzie sam, decyzja podlega przymusowemu wykonaniu przez doprowadzenie do granicy (art. 329).
| Podstawa decyzji | Zakaz ponownego wjazdu do Polski i strefy Schengen |
|---|---|
| Nielegalny pobyt, brak środków, wpis do wykazu lub SIS, nielegalne przekroczenie granicy | od 6 miesięcy do 3 lat |
| Praca bez zezwolenia lub nielegalna działalność gospodarcza | od 1 roku do 3 lat |
| Skazanie i przekazanie w celu wykonania kary, zagrożenie dla zdrowia publicznego | od 3 do 5 lat |
| Bezpieczeństwo państwa, działalność terrorystyczna lub szpiegowska | od 5 do 10 lat |
Podstawa: art. 318-319 ustawy o cudzoziemcach. Gdy decyzja określa termin dobrowolnego wyjazdu, organ może odstąpić od zakazu wjazdu (art. 318 ust. 1a). Nieuiszczenie kosztów wydalenia przedłuża zakaz do 5 lat.
Odwołanie w 7 dni – Do Komendanta Głównego Straży Granicznej, za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Termin liczy się od doręczenia (art. 321).
Argumenty – Np. więzi rodzinne w Polsce, wniosek o ochronę międzynarodową, małżeństwo z obywatelem polskim, ryzyko dla życia lub zdrowia w kraju powrotu.
Skarga do sądu – Na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Wstrzymanie wykonania – Decyzji nie wykonuje się m.in. w czasie postępowania o ochronę międzynarodową lub zgodę na pobyt ze względów humanitarnych (art. 330).
Deportacja cudzoziemca w Polsce to decyzja o zobowiązaniu do powrotu wydawana przez Straż Graniczną w postępowaniu administracyjnym, w przypadkach wymienionych w art. 302 ustawy o cudzoziemcach. Każda sprawa jest oceniana indywidualnie, a ustawa przewiduje sytuacje, w których postępowania się nie wszczyna.
Od 5 marca 2026 r. obywatele Ukrainy z ochroną czasową przebywają w Polsce legalnie na podstawie ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony, ale nie są wyłączeni spod przepisów o zobowiązaniu do powrotu. Od każdej decyzji przysługuje odwołanie w terminie 7 dni.
Redakcja kancelarii
Votum Legal Halaś, Konieczny i Wspólnicy sp.k.
Artykuły redakcji przygotowują prawnicy kancelarii na podstawie aktualnych przepisów. Stan prawny: październik 2026 r.
Procedura
Czy można wyjechać, gdy wniosek o pobyt jest w toku.
Dokumenty
Co zrobić, gdy karta pobytu zaginęła lub została zniszczona.
W tym artykule
Prześlij decyzję Straży Granicznej albo opisz sytuację. Ocenimy podstawy decyzji i przygotujemy odwołanie – pamiętaj, że termin wynosi tylko 7 dni.
Formularz kontaktowy
Wypełnij formularz a my skontaktujemy się w możliwie najkrótszym czasie.