Przedawnienie roszczeń w transporcie – przewodnik CMR i Prawa przewozowego

Skuteczne dochodzenie roszczeń w branży transportowej wymaga nie tylko znajomości zasad odpowiedzialności przewoźnika, lecz przede wszystkim świadomości bardzo restrykcyjnych terminów przedawnienia. Transport zarówno krajowy, jak i międzynarodowy jest obszarem, w którym ustawodawstwo przewiduje wyjątkowo krótkie terminy na dochodzenie swoich praw, a ich przekroczenie praktycznie zawsze prowadzi do definitywnej utraty możliwości dochodzenia roszczenia. W praktyce kancelarii prawnych obsługujących firmy transportowe oraz podmioty z branży TSL roszczenia przedawnione stanowią jedną z najczęstszych przyczyn oddalenia powództwa i „przegrania” sprawy już na samym wstępie.

Niniejszy artykuł ma na celu przedstawienie najważniejszych zasad dotyczących przedawnienia roszczeń wynikających z umowy przewozu, zgodnie z regulacjami Konwencji CMR oraz Prawa przewozowego, a także wskazanie praktycznych konsekwencji i rekomendacji, które warto wdrożyć w działalności transportowej.

Dlaczego przedawnienie roszczeń w transporcie jest tak istotne?

W branży transportowej zarówno Konwencja CMR, jak i Prawo przewozowe wprowadzają krótkie terminy dochodzenia roszczeń, a ich upływ zamyka drogę do dochodzenia roszczenia, nawet gdy szkoda jest oczywista.

Przedawnienie roszczeń w transporcie międzynarodowym – Konwencja CMR

Konwencja CMR reguluje odpowiedzialność przewoźnika w przewozach międzynarodowych. Zgodnie z art. 32 CMR:

• 1 rok – podstawowy termin przedawnienia roszczeń,
• 3 lata – gdy szkoda powstała wskutek winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa przewoźnika.

CMR szczegółowo określa moment początkowy rozpoczęcia biegu terminu przedawnienia:

• całkowita utrata – termin biegnie od 30 dnia po planowanej dostawie, albo jeżeli termin nie był umówiony – począwszy od 60 dnia po przyjęciu towaru przez przewoźnika,
• uszkodzenie, częściowa utrata, opóźnienie dostawy – termin biegnie od dnia dostarczenia (wydania),
• inne roszczenia – termin biegnie od upływu trzymiesięcznego terminu od dnia zawarcia umowy przewozu.

Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 32 ust. 2 CMR reklamacja pisemna zawiesza przedawnienie aż do dnia, w którym przewoźnik na piśmie odrzuci reklamację i zwróci załączone do niej dokumenty. W razie częściowego przyjęcia reklamacji bieg przedawnienia wznawia się tylko dla tej części reklamacji, która pozostaje sporną. Dowód otrzymania reklamacji lub odpowiedzi na nią oraz zwrotu jej załączników ciąży na stronie, która się powołuje na ten fakt. Reklamacje późniejsze w tym samym przedmiocie nie zawieszają przedawnienia.

Przykład 1: Całkowita utrata towaru – niewłaściwe liczenie terminu przedawnienia

Stan faktyczny:

Polski producent wysłał towar do klienta w Niemczech. Towar zaginął. Firma uznała, że termin przedawnienia wynosi rok od daty planowanej dostawy.

Błąd:

Termin liczy się dopiero od 30 dnia po upływie terminu dostawy, nie od dnia samej utraty. W efekcie powód liczył termin zbyt wcześnie i przedwcześnie uznał przedawnienie, co doprowadziło do nieuzasadnionego zaniechania roszczenia.

Wniosek:

W przewozach według CMR nie można przyjmować intuicyjnych terminów, a liczenie musi odbywać się ściśle według Konwencji.

Przykład 2: Szkoda częściowa – bieg terminu od niewłaściwej daty

Stan faktyczny:

Podczas rozładunku ujawniono uszkodzenie palety z elektroniką. Jednak odbiorca zgłosił szkodę (reklamację) dopiero po pięciu miesiącach.

Problem:

Termin przedawnienia (1 rok) liczony był od dnia dostawy (wydania towaru), nie od dnia zgłoszenia szkody.

Skutek:

Reklamacja złożona po pięciu miesiącach zawiesiła termin zgodnie z art. 32 ust. 2 CMR, dlatego roszczenie było nadal możliwe do dochodzenia.

Przedawnienie roszczeń w transporcie krajowym – Prawo przewozowe

W transporcie krajowym stosuje się ustawę Prawo przewozowe. Art. 77 i 78 ustawy Prawo Przewozowe przewiduje:

• 1 rok – termin na dochodzenie roszczeń z tytułu umowy przewozu,
• 2 miesiące od dnia wydania przesyłki – termin na dochodzenie roszczeń z tytułu zwłoki w przewozie, która nie spowodowała ubytku lub uszkodzenia przesyłki,
• 6 miesięcy od dnia, w którym przewoźnik naprawił szkodę, albo od dnia, w którym wytoczono przeciwko niemu powództwo – termin na dochodzenie roszczeń przysługujący przewoźnikowi przeciwko innym przewoźnikom.

Przedawnienie biegnie dla roszczeń z tytułu:

• utraty przesyłki – od dnia, w którym uprawniony mógł uznać przesyłkę za utraconą,
• ubytku, uszkodzenia lub zwłoki w dostarczeniu – od dnia wydania przesyłki,
• szkód niedających się z zewnątrz zauważyć – od dnia protokolarnego ustalenia szkody,
• zapłaty lub zwrotu należności – od dnia zapłaty, a gdy jej nie było – od dnia, w którym powinna była nastąpić,
• niedoboru lub nadwyżki przy likwidacji przesyłek – od dnia dokonania likwidacji,
• innych zdarzeń prawnych – od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne.

Pamiętać trzeba, że bieg przedawnienia zawiesza się na okres od dnia wniesienia reklamacji lub wezwania do zapłaty do dnia udzielenia odpowiedzi na reklamację lub wezwania do zapłaty i zwrócenia załączonych dokumentów, najwyżej jednak na okres przewidziany do załatwienia reklamacji lub wezwania do zapłaty.

Zaznaczyć również należy, że zgodnie z art. 75 ust 1 i 2 ustawy Prawo Przewozowe, dochodzenie roszczeń w postępowaniu sądowym na podstawie ustawy lub przepisów wydanych w jej wykonaniu przysługuje uprawnionemu po bezskutecznym wyczerpaniu drogi reklamacji, przewoźnikowi zaś – po bezskutecznym wezwaniu zobowiązanego do zapłaty.

Reklamacje lub wezwanie do zapłaty uważa się za bezskuteczne, jeżeli dłużnik nie zapłacił dochodzonych należności w terminie 3 miesięcy od dnia doręczenia reklamacji lub wezwania do zapłaty.

Przykład 3: Brak reklamacji – powództwo oddalone mimo zasadności roszczenia

Stan faktyczny:

Odbiorca otrzymał uszkodzoną przesyłkę krajową. Nie złożył reklamacji, a jedynie wystąpił z pozwem.

Skutek:

Sąd oddalił powództwo jako przedwczesne, ponieważ złożenie reklamacji jest warunkiem koniecznym (art. 75 ustawy Prawo Przewozowe).

Wniosek:

W transporcie krajowym reklamacja nie jest opcją – jest obowiązkiem.

Przykład 4: Zawieszenie terminu przedawnienia tylko na 3 miesiące

Stan faktyczny:

Nadawca przesłał reklamację w 10. miesiącu od dnia szkody. Przewoźnik milczał przez pół roku. Nadawca uważał, że brak odpowiedzi przewoźnika „przedłuża” zawieszenie w nieskończoność.

Przepisy:

Art. 77 ust. 4 w zw. z 75 ust. 2 ustawy Prawo Przewozowe – zawieszenie może trwać maksymalnie 3 miesiące, nawet jeśli przewoźnik nie odpowie.

Skutek:

Roszczenie uległo przedawnieniu, a sąd oddalił pozew nadawcy.

Jakie są najczęstsze błędy w zakresie przedawnienia roszczeń transportowych?

Najczęstsze błędy w zakresie przedawnienia roszczeń transportowych to:

• złe określenie czy przewóz jest krajowy czy międzynarodowy,
• brak reklamacji w przewozach krajowych,
• błędny sposób liczenia terminów,
• brak potwierdzenia doręczenia reklamacji,
• przekonanie, że rozmowy i negocjacje zatrzymują przedawnienie,
• zbyt późne zgłoszenie szkody i brak dokumentacji.

Jak uniknąć przedawnienia? 

Praktyczne wskazówki dla firm transportowych:

• • wprowadź system kontroli terminów przedawnienia,
  • składaj reklamacje jak najszybciej, zawsze pisemnie,
  • zbieraj pełną dokumentację szkody – zdjęcia, protokoły, korespondencję,
  • sprawdzaj reżim prawny przewozu przed złożeniem pozwu,
  • korzystaj z pomocy kancelarii specjalizującej się w prawie transportowym.

Przedawnienie roszczeń w transporcie | Podsumowanie

Przedawnienie roszczeń w transporcie to zagadnienie, które mimo swojej pozornej prostoty w praktyce rodzi liczne problemy i jest jednym z najczęstszych powodów oddalania powództw w sprawach transportowych. Dynamiczny charakter branży TSL, presja czasu, wieloetapowość dostaw oraz zaangażowanie wielu podmiotów powodują, że łatwo przeoczyć kluczowy termin lub błędnie go obliczyć. Tymczasem zarówno Konwencja CMR, jak i Prawo przewozowe, ustanawiają krótkie i bezwzględnie obowiązujące terminy, których naruszenie skutkuje utratą prawa do dochodzenia roszczenia – niezależnie od tego, jak oczywista byłaby szkoda.

Właściwa kwalifikacja przewozu, szybkie podjęcie działań reklamacyjnych oraz profesjonalne zabezpieczenie dokumentacji stanowią fundament skutecznego dochodzenia roszczeń transportowych. Odpowiedzialne zarządzanie ryzykiem prawnym w firmie transportowej nie polega jedynie na reagowaniu na szkody, lecz przede wszystkim na wdrożeniu procedur, które minimalizują ryzyko przedawnienia.

Jeżeli Państwa przedsiębiorstwo potrzebuje wsparcia przy ocenie przedawnienia, przygotowaniu reklamacji, analizie dokumentacji przewozowej lub reprezentacji w sporach z przewoźnikami – nasza kancelaria Halaś, Konieczny i Wspólnicy służy pomocą.

Najczęściej zadawane pytania