Czy wiesz, że obywatele Ukrainy mogą legalnie mieszkać, pracować, prowadzić w Polsce działalność gospodarczą, a nawet uzyskiwać świadczenia socjalne? Pomimo zminimalizowania procedur administracyjnych, pobyt Ukraińca w Polsce i korzystanie z dodatkowych uprawnień wymaga spełnienia określonych wymogów formalnych. Kluczowe znaczenie ma pobyt Ukraińców w Polsce, który został uregulowany w specustawie. Z naszego artykułu dowiesz się, kto i na jakich zasadach może skorzystać z tych uprawnień.
Co to jest specustawa i kogo dotyczy?
Ustawa z 12.03.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawa) reguluje zasady pobytu Ukraińców oraz ich zatrudniania w Polsce.
Beneficjentami specustawy są obywatele Ukrainy, którzy w okresie od 24.02.2022 r. przybyli do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie posiadają obywatelstwa polskiego, jak również ich małżonkowie nieposiadający obywatelstwa ukraińskiego.
Komu jeszcze przysługują uprawnienia?
Uprawnienia przewidziane w specustawie przysługują również:
- dzieciom urodzonym na terytorium Polski przez obywatelki Ukrainy, które w okresie od 24.02.2022 r. przybyły do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi,
- obywatelom Ukrainy posiadającym Kartę Polaka, którzy opuścili Ukrainę w okresie od 24.02.2022 r., a następnie przybyli do Polski z powodu działań wojennych, a także członkom ich najbliższej rodziny.
Pobyt Ukraińców na podstawie specustawy jest legalny z mocy prawa. To oznacza, że obywatel Ukrainy nie musi uzyskiwać decyzji administracyjnej, pod warunkiem że celem pobytu jest korzystanie z ochrony czasowej związanej z działaniami wojennymi w Ukrainie.
Kiedy pobyt Ukraińców nie podlega specustawie?
Przepisy specustawy nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy:
- posiadają zezwolenie na pobyt stały, pobyt czasowy, pobyt rezydenta długoterminowego, status uchodźcy, ochronę uzupełniającą, zgodę na pobyt tolerowany lub zgodę na pobyt ze względów humanitarnych,
- złożyli w Polsce wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub w imieniu których taki wniosek został złożony,
- zadeklarowali zamiar złożenia w Polsce wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej lub których takie deklaracje dotyczą,
- korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Polska państwa członkowskiego UE, przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy.
Legalny pobyt Ukraińców – ważne terminy
Rozwiązania przewidziane w specustawie obowiązują do 30.09.2025 r., ale prawdopodobnie zostaną przedłużone do 4.03.2026 r. Wyjazd z terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni pozbawia obywateli Ukrainy uprawnień przewidzianych w specustawie, co może mieć wpływ na status legalnego pobytu Ukraińców w Polsce.
Jakie prawa daje legalny pobyt Ukraińców?
Pobyt Ukraińców na terytorium Polski jest legalny na podstawie specustawy. Oznacza to, że obywatel Ukrainy:
- może pracować w Polsce, pod warunkiem że podmiot powierzający pracę zawiadomi o tym powiatowy urząd pracy w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy,
- może prowadzić działalność gospodarczą na takich samych warunkach jak obywatel Polski, pod warunkiem uzyskania numeru PESEL,
- może zarejestrować się jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy,
- może otrzymywać świadczenia socjalne, rodzinne, 800+ itp.,
- ma prawo do opieki medycznej.
Kontrola świadczeń a legalność pobytu Ukraińców
Prawo do określonego świadczenia podlega kontroli przez organy administracji. Są one uprawnione do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, który zawiera m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu obywatela Ukrainy.
Organ musi uwzględnić, że przepisy specustawy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu Ukraińców, a nie wyłącznie od odpowiednich adnotacji w rejestrze.
Przykład: ZUS uchylił przyznane obywatelce Ukrainy prawo do świadczenia wychowawczego na jej córkę, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że osoby te opuściły terytorium Polski, a w rejestrze Straży Granicznej nie została wprowadzona informacja o okresach ich legalnego pobytu w Polsce. Tymczasem z treści wyjaśnień wynika, że osoby te nie opuściły Polski na okres dłuższy niż 30 dni i nie zostały pozbawione statusu UKR, zaś okres pobytu poza Polską wynika z treści adnotacji w paszporcie i imiennych biletów lotniczych. W opisanym przypadku decyzja jest wadliwa i powinna zostać uchylona, gdyż organ uwzględnił wyłącznie dane wynikające z rejestru, pomijając inne ważne dowody.
Zbieg uprawnień: świadczenia polskie i ukraińskie
Jeśli obywatel Ukrainy uzyskuje dane świadczenie ukraińskie, prawdopodobnie nie otrzyma jego polskiego odpowiednika. Takie sytuacje są szczególnie istotne przy ustalaniu uprawnień wynikających z legalnego pobytu Ukraińców na terytorium Polski.
Przykład: obywatelka Ukrainy złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z racji opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ odmówił przyznania świadczenia, ponieważ pobiera ona tożsame świadczenie na Ukrainie. Decyzja ta jest zgodna z prawem – przepisy specustawy nie pozwalają równolegle pobierać tożsamych świadczeń w dwóch państwach.
Numer PESEL-UKR – kluczowy dla korzystania z uprawnień
Posiadanie numeru PESEL-UKR stanowi urzędowe poświadczenie posiadania uprawnienia do pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski i jest niezbędne do uzyskania niektórych uprawnień przyznanych w specustawie. Wniosek o nadanie tego numeru powinien być złożony przez obywatela Ukrainy niezwłocznie po przybyciu na terytorium Polski w siedzibie organu wykonawczego (wójt/burmistrz/prezydent miasta) dowolnej gminy.
Potrzebujesz pomocy w zakresie legalnego pobytu Ukraińców? Jesteś obywatelem Ukrainy lub chcesz zatrudnić taką osobę? Masz pytania dotyczące legalności pobytu Ukraińców lub ich pracy? Napisz do nas: office@halasiwspolnicy.pl
Artykuł stanowi informację o wykonywaniu zawodu radcy prawnego i przedstawia stan prawny aktualny w dniu 16.06.2025 r. Zawarte w nim przykłady zostały opracowane na podstawie rzeczywistych spraw, toczących się przed sądami administracyjnymi. Artykuł nie stanowi porady prawnej.
