Praca i pobyt Ukraińców w Polsce – jakie mają prawa?

Czy wiesz, że obywatele Ukrainy mogą legalnie mieszkać, pracować, prowadzić w Polsce działalność gospodarczą, a nawet uzyskiwać świadczenia socjalne? Pomimo zminimalizowania procedur administracyjnych, pobyt Ukraińca w Polsce i korzystanie z dodatkowych uprawnień wymaga spełnienia określonych wymogów formalnych. Kluczowe znaczenie ma pobyt Ukraińców w Polsce, który został uregulowany w specustawie. Z naszego artykułu dowiesz się, kto i na jakich zasadach może skorzystać z tych uprawnień.

Co to jest specustawa i kogo dotyczy?

Ustawa z 12.03.2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tzw. specustawa) reguluje zasady pobytu Ukraińców oraz ich zatrudniania w Polsce.

Beneficjentami specustawy są obywatele Ukrainy, którzy w okresie od 24.02.2022 r. przybyli do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa i nie posiadają obywatelstwa polskiego, jak również ich małżonkowie nieposiadający obywatelstwa ukraińskiego.

Komu jeszcze przysługują uprawnienia?

Uprawnienia przewidziane w specustawie przysługują również:

• Dzieciom urodzonym na terytorium Polski przez obywatelki Ukrainy, które w okresie od 24.02.2022 r. przybyły do Polski z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi.
• Obywatelom Ukrainy posiadającym Kartę Polaka, którzy opuścili Ukrainę w okresie od 24.02.2022 r., a następnie przybyli do Polski z powodu działań wojennych, a także członkom ich najbliższej rodziny.

Pobyt Ukraińców na podstawie specustawy jest legalny z mocy prawa. To oznacza, że obywatel Ukrainy nie musi uzyskiwać decyzji administracyjnej, pod warunkiem, że celem pobytu Ukraińców jest korzystanie z ochrony czasowej, związanej z działaniami wojennymi w Ukrainie.

Kiedy pobyt Ukraińców nie podlega specustawie?

Przepisy specustawy nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy:

• Posiadają zezwolenie na pobyt stały, pobyt czasowy, pobyt rezydenta długoterminowego, status uchodźcy, ochronę uzupełniającą, zgodę na pobyt tolerowany lub zgodę na pobyt ze względów humanitarnych.
• Złożyli w Polsce wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej lub w imieniu których taki wniosek został złożony.
• Zadeklarowali zamiar złożenia w Polsce wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej lub których takie deklaracje dotyczą.
• Korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Polska państwa członkowskiego UE, przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy.

Legalny pobyt Ukraińców – ważne terminy

Rozwiązania przewidziane w specustawie obowiązują do 30.09.2025 r., ale prawdopodobnie zostaną przedłużone do 4.03.2026 r. Wyjazd z terytorium Polski na okres przekraczający 30 dni pozbawia obywateli Ukrainy uprawnień przewidzianych w specustawie, co może mieć wpływ na status legalnego pobytu Ukraińców w Polsce.

Jakie prawa daje legalny pobyt Ukraińców?

Pobyt Ukraińców na terytorium Polski jest legalny na podstawie specustawy. Oznacza to, że obywatel Ukrainy:

• Może pracować w Polsce, pod warunkiem, że podmiot powierzający pracę zawiadomi o tym powiatowy urząd pracy w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy.
• Może prowadzić działalność gospodarczą na takich samych warunkach jak obywatel Polski, pod warunkiem uzyskania numeru PESEL.
• Może zarejestrować się jako osoba bezrobotna lub poszukująca pracy.
• Może otrzymywać świadczenia socjalne, rodzinne, 800+, etc.
• Ma prawo do opieki medycznej.

Kontrola świadczeń a legalność pobytu Ukraińców

Prawo do określonego świadczenia podlega kontroli przez organy administracji. Są one uprawnione do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, który zawiera m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu obywatela Ukrainy.

Organ musi uwzględnić, że przepisy specustawy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu Ukraińców, a nie wyłącznie od odpowiednich adnotacji w rejestrze.

Przykład:

ZUS uchylił przyznane obywatelce Ukrainy prawo do świadczenia wychowawczego na jej córkę, wskazując w uzasadnieniu decyzji, że osoby te opuściły terytorium Polski, a w rejestrze Straży Granicznej nie została wprowadzona informacja o okresach ich legalnego pobytu w Polsce. Tymczasem, z treści wyjaśnień wynika, że osoby te nie opuściły Polski na okres dłuższy niż 30 dni i nie zostały pozbawione statusu UKR, zaś okres pobytu poza Polską wynika z treści adnotacji w paszporcie i imiennych biletów lotniczych.

W opisanym przypadku, decyzja jest wadliwa i powinna zostać uchylona, gdyż organ uwzględnił wyłącznie dane wynikające z rejestru, pomijając inne ważne dowody – w tym adnotację w paszporcie i dane wynikające z imiennych biletów lotniczych.

Zbieg uprawnień: świadczenia polskie i ukraińskie oraz ich wpływ na pobyt Ukraińców

Jeśli obywatel Ukrainy uzyskuje dane świadczenie ukraińskie, prawdopodobnie nie otrzyma jego polskiego odpowiednika. Takie sytuacje są szczególnie istotne przy ustalaniu uprawnień wynikających z legalnego pobytu Ukraińców na terytorium Polski.

Przykład:

Obywatelka Ukrainy złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z racji opieki nad niepełnosprawnym synem. Organ odmówił przyznania świadczenia, ponieważ pobiera ona tożsame świadczenie na Ukrainie. Decyzja ta jest zgodna z prawem – pobyt Ukraińców nie umożliwia podwójnego pobierania identycznych świadczeń.

Decyzja jest prawidłowa, gdyż przepisy specustawy nie pozwalają równolegle pobierać tożsamych świadczeń w dwóch państwach.

Numer PESEL-UKR – kluczowy dla korzystania z uprawnień

Posiadanie numeru PESEL-UKR stanowi urzędowe poświadczenie posiadania uprawnienia do pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Polski i jest niezbędne do uzyskania niektórych uprawnień przyznanych w specustawie. Wniosek o nadanie tego numeru powinien być złożony przez obywatela Ukrainy niezwłocznie po przybyciu na terytorium Polski w siedzibie organu wykonawczego (wójt/burmistrz/prezydent miasta) dowolnej gminy.

Jesteś obywatelem Ukrainy lub chcesz zatrudnić taką osobę? Masz pytania dotyczące legalności pobytu Ukraińców lub ich pracy? Potrzebujesz pomocy w postępowaniu przed organem administracji?

Napisz do nas:
📧 office@halasiwspolnicy.pl

Artykuł stanowi informację o wykonywaniu zawodu radcy prawnego i przedstawia stan prawny aktualny w dniu 16.06.2025 r. Zawarte w nim przykłady zostały opracowane na podstawie rzeczywistych spraw, toczących się przed sądami administracyjnymi. Artykuł nie stanowi porady prawnej.