Na rynku publicznym podstawowym sposobem zawierania umów jest przetarg, choć nie jest jedynym rozwiązaniem. Z punktu widzenia przepisów wyróżniamy trzy najczęściej stosowane rodzaje przetargów: przetarg cywilnoprawny, przetarg nieograniczony i ograniczony na podstawie ustawy Prawo zamówień publicznych oraz przetarg na zbycie nieruchomości w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Czym charakteryzuje się przetarg cywilnoprawny?
Przetarg cywilnoprawny to ogólne określenie sposobu zawarcia umowy poprzez złożenie ofert, regulowane przez Kodeks cywilny. Umowy zawierane są na zasadzie konkurencji między oferentami. Organizator w ogłoszeniu opisuje proces składania, oceny i wyboru oferty, określając warunki przetargu. Przepisy Kodeksu cywilnego stwarzają jedynie ogólne ramy postępowania, a organizacja przetargu zależy od woli organizatora.
Tego typu przetargi najczęściej dotyczą zakupów o niskiej wartości lub sytuacji, w których zamówienia nie podlegają systemowi zamówień publicznych. Dzięki temu procedura jest prostsza, a proces składania ofert bardziej elastyczny.
Przetarg nieograniczony – jakie są jego ogólne założenia?
Przetarg nieograniczony to procedura otwarta, najczęściej używana w zamówieniach publicznych.
Przetarg nieograniczony to tryb udzielania zamówienia publicznego, w którym – zgodnie z art. 132 ustawy Pzp – każdy zainteresowany wykonawca może złożyć ofertę w odpowiedzi na ogłoszenie o zamówieniu. Zamawiający publiczny może z niego skorzystać swobodnie, pod warunkiem zachowania odpowiednich progów wartości zamówienia. Nie musi mieć żadnej szczególnej przesłanki do rozpoczęcia i przeprowadzenia przetargu nieograniczonego.
Przetarg nieograniczony – czym się charakteryzuje?
Przetarg nieograniczony charakteryzuje się brakiem etapu wstępnej kwalifikacji – oferty mogą składać wszyscy zainteresowani wykonawcy, bez wcześniejszego wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu.
W tym trybie zamawiający publikuje ogłoszenie o zamówieniu, a następnie prowadzi postępowanie zgodnie z przepisami ustawy, analizując oferty pod względem formalnym i merytorycznym. Przetarg nieograniczony jest wybierany zarówno przez administrację publiczną, jak i instytucje realizujące inwestycje współfinansowane ze środków unijnych i jest bardzo powszechny.
Czym różni się przetarg nieograniczony od ograniczonego?
Drugim rodzajem przetargu jest przetarg ograniczony. Różni się od przetargu nieograniczonego, tym, że jest to tryb dwuetapowy. W pierwszej kolejności przeprowadzana jest wstępna kwalifikacja wykonawców na podstawie wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. Dopiero wykonawcy dopuszczeni do udziału w dalszym postępowaniu otrzymują szczegółową dokumentację postepowania i na jej podstawie mogą złożyć oferty.
O przetargach na gruncie tych przepisów mowa jest tylko w kontekście postępowań unijnych. Na gruncie tych realizowanych w polskich procedurach mowa jest o trybie podstawowym, który oprócz nazwy de facto niewiele się różni od przetargu nieograniczonego czy ograniczonego.
Przetarg na zbycie nieruchomości, w trybie ustawy o gospodarce nieruchomościami
Przetarg na zbycie nieruchomości to zorganizowana forma sprzedaży, w której nabywcę wyłania się w drodze konkurencyjnego procesu składania ofert. Tego typu przetargi mogą być ustne lub pisemne. Podobnie jak w przypadku wyżej wskazanych przetargów organizator w ogłoszeniu opisuje warunki przetargu, sposób składania i oceny ofert. Charakterystyczną cechą tej procedury jest obowiązek wniesienia wadium, by w ogóle móc wziąć udział w przetargu. Generalnie rzecz biorąc, to jedyne formalne ograniczenie udziału w postępowaniu. W przetargach ustnych proces składania ofert to dobrze wszystkim znana licytacja zwyżkowa, w której ofertą jest kolejne postąpienie w górę (kto da więcej). W przetargach pisemnych nie ma licytacji, ale zainteresowani nabywcy składają pisemne oferty, które podlegają analizie i na ich podstawie wyłaniany jest kupując.
Na marginesie należy dodać, że w taki sam sposób jest sprzedawane prawo do dzierżawy nieruchomości.
Czy przetarg jest zawsze obowiązkowy? | Podsumowanie
Na tak postawione pytanie odpowiedź brzmi nie. Przetarg jest zawsze możliwy i dopuszczalny, lecz nie zawsze obowiązkowy. W kontekście przetargu cywilnoprawnego zainteresowany podmiot ma pełną dowolność w jego organizacji. Kodeks cywilny jest w tym zestawieniu najbardziej liberalny, tzn. organizacja przetargu zależy wyłącznie od woli organizatora.
W przypadku dwóch kolejnych grup przepisów, regulujących postępowania przetargowe, dowolność jest względna. Na gruncie przepisów pzp ustawodawca wskazał wiele trybów udzielania zamówień publicznych, przy czym wszystkie oprócz przetargowych obwarował przesłankami, które muszą zaistnieć, by z nich skorzystać. Ponadto przewidziano rozległy katalog wyłączeń stosowania ustawy pzp, a zatem i przetargu, przy wyłanianiu wykonawcy danej umowy.
Podobnie sytuacja wygląda w przypadku przetargów „nieruchomościowych”, przy czym znów domyślnym sposobem ich zbywania jest przetarg ustny bądź pisemny. Ustawodawca przewidział za to katalog okoliczności, które umożliwiają zbycie nieruchomości w trybie bezprzetargowym.
Najczęściej zadawane pytania
Czy Zamawiający publiczni zawsze muszą kupować w przetargu?
Nie. W obrocie prawnym funkcjonuje wiele rodzajów przetargu, choć najczęściej mówi się o tych wynikających z prawa zamówień publicznych. W każdej dziedzinie, w której mowa jest o przetargu, zawsze istnieje katalog okoliczności, które umożliwiają dokonywanie zakupów bez przetargu
Czym różni się przetarg ograniczony od nieograniczonego?
Przetarg nieograniczony, to taki, w którym może wziąć de facto każdy zainteresowany poprzez złożenie oferty. Przetarg ograniczony jest natomiast postępowaniem dwuetapowam. W pierwszym etapie każdy zainteresowany może złożyć wniosek o możliwość udziału w postępowaniu. Dopiero ci pozytywnie zweryfikowani są dopuszczani do złożenia oferty cenowej.
Jakie są okoliczności wyłączające obowiązek przeprowadzenia przetargu?
To zależy od rodzaju przetargu. Te cywilne są zawsze fakultatywne. Te wynikające z ustawy pzp lub związane z obrotem nieruchomościami są zawsze dopuszczalne, ale ustawodawca przewiduje szereg okoliczności, które uprawniają podmiot publiczny do odstąpienia od przeprowadzenia przetargu.