Prawo spadkowe
Najbliższa rodzina zmarłego nie płaci podatku od spadku, jeśli w ciągu 6 miesięcy zgłosi nabycie spadku w urzędzie skarbowym na formularzu SD-Z2. Pozostali spadkobiercy płacą podatek tylko od nadwyżki ponad kwotę wolną, która w 2026 r. wynosi od 5 733 zł do 36 120 zł.
Wyjaśniamy, do której grupy podatkowej należysz, jak policzyć podatek, ile masz czasu na zgłoszenie i co zmieniło się od 7 stycznia 2026 r.
adw. Michał Koniecznyaktualizacja: październik 2026Czas czytania: 12 minut
Najbliższa rodzina
Małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, dziadkowie, rodzeństwo, pasierb, ojczym i macocha nie płacą podatku, jeśli złożą SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy.
Kwota wolna
Pozostali płacą tylko od nadwyżki ponad 36 120 zł (I grupa), 27 090 zł (II grupa) lub 5 733 zł (III grupa).
Zmiany od 7.01.2026
Obowiązek podatkowy powstaje po stwierdzeniu nabycia spadku, a spóźnione zgłoszenie można uratować wnioskiem o przywrócenie terminu.
Podatek od spadków i darowizn obejmuje majątek odziedziczony po osobie zmarłej, np. mieszkanie, dom, samochód, pieniądze na koncie czy udziały w spółce. Reguluje go ustawa z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Podatek trzeba zapłacić, gdy łącznie są spełnione trzy warunki:
Czysta wartość to wartość rynkowa majątku po odliczeniu długów i ciężarów, np. niespłaconego kredytu spadkodawcy czy kosztów pogrzebu, jeśli nie pokryto ich z majątku zmarłego ani z zasiłku pogrzebowego. Każdy spadkobierca rozlicza się osobno, od wartości swojego udziału.
§
Moment powstania obowiązku podatkowego (art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy)
Od 7 stycznia 2026 r. obowiązek podatkowy przy dziedziczeniu powstaje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Wcześniej liczyła się chwila przyjęcia spadku, którą trudno było ustalić. Nowa zasada dotyczy spraw, w których postanowienie uprawomocniło się, akt zarejestrowano albo poświadczenie wydano od 7 stycznia 2026 r.
Dlatego pierwszym krokiem po śmierci bliskiej osoby jest zwykle przeprowadzenie postępowania o stwierdzenie nabycia spadku albo sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Od tej daty biegną terminy podatkowe.
Wysokość kwoty wolnej i stawki podatku zależą od tego, kim spadkobierca był dla zmarłego (art. 14 ustawy). Ustawa wyróżnia trzy grupy podatkowe:
| Grupa | Kto do niej należy | Kwota wolna |
|---|---|---|
| I grupa | małżonek, zstępni (dzieci, wnuki, prawnuki), wstępni (rodzice, dziadkowie), pasierb, rodzeństwo, ojczym, macocha, zięć, synowa, teściowie | 36 120 zł |
| II grupa | zstępni rodzeństwa (np. siostrzeniec, bratanica), rodzeństwo rodziców (ciotka, wujek), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa, rodzeństwo małżonków, małżonkowie rodzeństwa małżonków, małżonkowie innych zstępnych | 27 090 zł |
| III grupa | pozostali, np. kuzyn, konkubent, przyjaciel, osoba niespokrewniona | 5 733 zł |
Do zstępnych i wstępnych zalicza się też osoby przysposobione i przysposabiających oraz, na zasadach z art. 14 ust. 4a ustawy, dzieci z pieczy zastępczej i tworzące ją rodziny.
Partner, z którym zmarły nie miał ślubu, należy do III grupy, nawet po wielu latach wspólnego życia. Ma wtedy najniższą kwotę wolną i najwyższe stawki.
W ramach I grupy ustawa wyodrębnia najbliższą rodzinę, potocznie nazywaną grupą zerową (art. 4a ustawy). Należą do niej:
Te osoby są całkowicie zwolnione z podatku od spadku bez względu na wartość majątku, ale tylko wtedy, gdy zgłoszą nabycie spadku naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy. Każdy spadkobierca składa własne zgłoszenie. Zięć, synowa i teściowie są w I grupie, ale nie w grupie zerowej, więc to zwolnienie ich nie obejmuje.
Kiedy SD-Z2 nie jest potrzebne
Zgłoszenia nie trzeba składać, gdy wartość spadku razem z tym, co spadkobierca dostał od tej samej osoby w danym roku i 5 latach przed nim, nie przekracza 36 120 zł (art. 4a ust. 4). Po akcie poświadczenia dziedziczenia u notariusza SD-Z2 trzeba złożyć tak samo jak po postanowieniu sądu.
Zwolnienie dla grupy zerowej nie dotyczy spadków po osobach zmarłych przed 1 stycznia 2007 r.
Termin 6 miesięcy na złożenie SD-Z2 liczy się od dnia:
Postanowienie sądu – Uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku.
Akt notarialny – Zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia przez notariusza.
Poświadczenie europejskie – Wydania europejskiego poświadczenia spadkowego.
Późniejsza wiedza – Dowiedzenia się o spadku, jeśli spadkobierca dowiedział się o nim po terminie i uprawdopodobni ten fakt (art. 4a ust. 2).
SD-Z2 składa się w urzędzie skarbowym, pocztą albo elektronicznie, np. przez e-Urząd Skarbowy. W formularzu wpisuje się odziedziczone składniki majątku i ich wartość rynkową z dnia powstania obowiązku podatkowego. O tym, który urząd jest właściwy, decyduje m.in. położenie odziedziczonej nieruchomości.
§
Przywrócenie terminu (art. 4c ustawy, od 7 stycznia 2026 r.)
Jeżeli spadkobierca spóźnił się ze zgłoszeniem bez własnej winy, np. z powodu długiej choroby, może złożyć wniosek o przywrócenie terminu. Wniosek składa się w ciągu 7 dni od ustania przyczyny spóźnienia i od razu dołącza do niego SD-Z2 (art. 162 Ordynacji podatkowej).
Przepis obejmuje spadki nabyte od 7 stycznia 2026 r. oraz wcześniejsze, jeśli termin na zgłoszenie nie upłynął przed tą datą.
Gdy osoba z grupy zerowej nie złoży SD-Z2 w terminie i nie uzyska jego przywrócenia, traci zwolnienie. Spadek jest wtedy opodatkowany tak jak w I grupie podatkowej: z kwotą wolną 36 120 zł i stawkami od 3% do 7% (art. 4a ust. 3).
Kwoty wolne od podatku od spadków wynoszą 36 120 zł w I grupie, 27 090 zł w II grupie i 5 733 zł w III grupie. Obowiązują od 1 lipca 2023 r. na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów (Dz.U. 2023 poz. 1226) i nie zmieniły się w 2026 r.
Kwota wolna dotyczy wszystkiego, co spadkobierca dostał od tej samej osoby w roku nabycia i w 5 latach przed nim. Jeśli zmarły wcześniej przekazał mu darowiznę, jej wartość dolicza się do wartości spadku.
Podatek liczy się od nadwyżki ponad kwotę wolną, według skali:
| Nadwyżka ponad kwotę wolną | I grupa | II grupa | III grupa |
|---|---|---|---|
| do 11 833 zł | 3% | 7% | 12% |
| 11 833 zł – 23 665 zł | 355 zł + 5% nadwyżki ponad 11 833 zł | 828,40 zł + 9% nadwyżki ponad 11 833 zł | 1 420 zł + 16% nadwyżki ponad 11 833 zł |
| ponad 23 665 zł | 946,60 zł + 7% nadwyżki ponad 23 665 zł | 1 893,30 zł + 12% nadwyżki ponad 23 665 zł | 3 313,20 zł + 20% nadwyżki ponad 23 665 zł |
Podstawę opodatkowania i kwotę podatku zaokrągla się do pełnych złotych.
Przykłady obliczeń
Siostrzeniec (II grupa) dziedziczy po wujku 100 000 zł. Nadwyżka ponad kwotę wolną to 72 910 zł (100 000 zł – 27 090 zł). Podatek: 1 893,30 zł + 12% od 49 245 zł (72 910 zł – 23 665 zł) = 7 802,70 zł, po zaokrągleniu 7 803 zł.
Syn dziedziczy po ojcu mieszkanie warte 300 000 zł. Jeśli złoży SD-Z2 w terminie, nie zapłaci nic. Jeśli o tym zapomni, zapłaci podatek jak w I grupie: nadwyżka 263 880 zł (300 000 zł – 36 120 zł), podatek 946,60 zł + 7% od 240 215 zł = 17 761,65 zł, po zaokrągleniu 17 762 zł.
Tyle kosztuje przeoczenie jednego formularza.
Spadkobierca, który nie jest zwolniony, składa w urzędzie skarbowym zeznanie podatkowe SD-3 w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego (art. 17a ust. 1). Do zeznania dołącza dokumenty, które wpływają na podstawę opodatkowania, np. potwierdzenie długów spadkowych.
Jeżeli osoba z grupy zerowej przegapiła termin na SD-Z2, miesiąc na złożenie SD-3 liczy się od dnia, w którym upłynął ten termin. Gdy złożyła wniosek o przywrócenie terminu i dostała odmowę, miesiąc biegnie od dnia, w którym postanowienie o odmowie stało się ostateczne (art. 17a ust. 1a).
Spadkobierca nie oblicza podatku sam. Naczelnik urzędu skarbowego wydaje decyzję, a podatek trzeba zapłacić w ciągu 14 dni od jej doręczenia. Jeśli wartość podana w zeznaniu odbiega od rynkowej, urząd może ją zweryfikować, także z udziałem biegłego.
Osoby z I i II grupy, które nie korzystają ze zwolnienia dla grupy zerowej, mogą skorzystać z ulgi mieszkaniowej (art. 16 ustawy). Wartości odziedziczonego domu lub mieszkania, także spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, nie wlicza się wtedy do podstawy opodatkowania do 110 m² powierzchni użytkowej. Z ulgi może też skorzystać osoba z III grupy, która co najmniej 2 lata opiekowała się spadkodawcą na podstawie pisemnej umowy z podpisem poświadczonym notarialnie.
Warunki ulgi są wymagające. Spadkobierca:
Złamanie warunków przed upływem 5 lat oznacza utratę ulgi i obowiązek zapłaty podatku. Jeśli spadkobierców jest kilku, ulga przysługuje stosownie do udziału, dlatego przed skorzystaniem z niej warto przemyśleć dział spadku.
Ustawa z 21 listopada 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1854) nie zmieniła kwot wolnych ani stawek, ale zmieniła terminy i ich skutki:
art. 6 ust. 1 pkt 1
Powstaje po uprawomocnieniu się postanowienia sądu, rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia albo wydaniu europejskiego poświadczenia spadkowego, a nie z chwilą przyjęcia spadku.
art. 4c
Spóźnione SD-Z2 można uratować wnioskiem, jeśli spadkobierca uprawdopodobni, że spóźnił się bez własnej winy.
art. 17a ust. 1a
Po niezłożeniu SD-Z2 zeznanie SD-3 składa się w ciągu miesiąca od upływu terminu na zgłoszenie albo od ostatecznej odmowy przywrócenia terminu.
Najbliższa rodzina zmarłego nie zapłaci podatku od spadku, jeśli złoży SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia sądu lub rejestracji aktu poświadczenia dziedziczenia. Pozostali spadkobiercy płacą podatek od nadwyżki ponad kwotę wolną: 36 120 zł, 27 090 zł albo 5 733 zł, zależnie od grupy podatkowej.
Najczęstszy kosztowny błąd to przegapienie terminu na SD-Z2. Warto zaplanować go od razu, razem z innymi formalności po śmierci bliskiej osoby. W sprawach z nieruchomościami, majątkiem za granicą albo spornym kręgiem spadkobierców pomoc prawnika z zakresu prawa spadkowego pozwala uniknąć podatku, którego dało się nie płacić.
adw. Michał Konieczny
Adwokat · partner zarządzający
Adwokat od 2015 r., członek Izby Adwokackiej we Wrocławiu. Reprezentuje klientów w sporach cywilnych i gospodarczych, pisze o sukcesji, fundacji rodzinnej i podatkach.
Postępowanie
Dokumenty, przebieg i czas trwania postępowania spadkowego.
Darowizny
Darowizna za życia a podatek i późniejszy spadek.
W tym artykule
Opisz, co odziedziczyłeś i na jakim etapie jest sprawa. Sprawdzimy, czy grozi Ci podatek, przygotujemy SD-Z2 lub wniosek o przywrócenie terminu i przeprowadzimy sprawę spadkową.
Formularz kontaktowy
Wypełnij formularz a my skontaktujemy się w możliwie najkrótszym czasie.