Utrata najbliższego członka rodziny to sytuacja, której nie sposób przewidzieć. Jakkolwiek w tak trudnych chwilach myśli o kwestiach związanych z dochodzeniem roszczeń nie zawsze towarzyszą nam na co dzień, to jednak warto znać swoje prawa, w szczególności jeśli znajdziemy się w trudnej sytuacji finansowej. Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej jest jednym ze świadczeń, o które mogą ubiegać się osoby, które doznały krzywdy wskutek śmierci członka rodziny.
Czym jest zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej?
Kwestia dochodzenia zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej jest wprost uregulowana w polskim prawie. Kodeks cywilny w art. 446 § 4 przewiduje, że „Sąd może także przyznać najbliższym członkom rodziny zmarłego odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę.” Jest to zatem świadczenie pieniężne przysługujące najbliższym członkom rodziny zmarłego, mające na celu zrekompensowanie krzywdy niemajątkowej.
Co oznacza w takim razie krzywda? Jest to przede wszystkim cierpienie psychiczne związane z utratą bliskiej osoby. Może objawiać się poczuciem pustki i osamotnienia, utratą więzi emocjonalnej, wstrząsem psychicznym, zachwianym poczuciem bezpieczeństwa czy negatywnymi zmianami w dotychczasowym życiu rodzinnym. Wszystkie te okoliczności mogą mieć znaczenie przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej.
Kto może żądać zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej?
Przepis mówi o „najbliższych członkach rodziny zmarłego”. Nie decyduje więc wyłącznie formalny stopień pokrewieństwa. Istotne znaczenie ma rzeczywista, silna więź emocjonalna ze zmarłym. W orzecznictwie polskich sądów powszechnych podkreśla się, że przy ustalaniu, czy dana osoba należy do tej kategorii, należy badać faktyczny charakter relacji. Na najwyższe świadczenie pieniężne może liczyć małżonek, dzieci, rodzice, ale w szczególnych okolicznościach uprawnionymi do dochodzenia roszczenia o zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej mogą być inne osoby pozostające w bliskiej relacji ze zmarłym, jak rodzeństwo, dziadkowie czy wnuki.
Od czego zależy wysokość zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej?
Zadośćuczynienie za krzywdę o charakterze niematerialnym nie sposób przełożyć w prosty, nieskomplikowany sposób na konkretną wartość pieniężną. Każdy przypadek należy oceniać w sposób indywidualny. W polskim obrocie prawnym nie funkcjonuje żadna tabela, dzięki której można by było ocenić jaka kwota należy się danemu uprawnionemu.
Szereg jednak orzeczeń polskich sądów powszechnych daje pewne wskazówki co do określenia właściwej kwoty możliwej do uzyskania. Wysokość zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej zależy przede wszystkim od intensywności i charakteru więzi ze zmarłym, wieku zmarłego i roszczącego, oceny roli, jaką pełnił zmarły w rodzinie, trwałości i intensywności konsekwencji psychicznych czy możliwości odnalezienia się w nowej rzeczywistości dla uprawnionego.
Równie istotne są również okoliczności samego zdarzenia, którego konsekwencją była śmierć bliskiej osoby. Doświadczenie życiowe pokazuje, że strata najbliższego członka rodziny w wyniku nagłego, nie dającego się przewidzieć zdarzenia, jak np. wypadek komunikacyjny, z pewnością dostarcza uprawnionym więcej cierpień i krzywdy aniżeli strata bliskiego w wyniku długotrwałej choroby czy podeszłego wieku.
Najważniejsze czynniki wpływające na wysokość zadośćuczynienia
Przy ustalaniu wysokości zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej znaczenie mogą mieć w szczególności:
- stopień pokrewieństwa oraz intensywność więzi ze zmarłym – im bliższa i silniejsza była relacja emocjonalna tym roszczenie zwykle jest wyższe
- okoliczności zdarzenia – w sytuacji nagłych wypadków takich jak wypadek samochodowy wywołują zazwyczaj silniejszy wstrząs psychiczny
- rozmiar i długotrwałość cierpienia – przebieg żałoby jakkolwiek jest indywidualną kwestią, to jednak konieczność skorzystania z profesjonalnego wsparcia takiego jak konsultacje z psychologiem czy psychiatrą wzmaga skalę cierpienia przed ubezpieczycielem sprawcy czy sądem
- pogorszenie sytuacji życiowej – niekiedy strata jedynego lub głównego żywiciela rodziny czy osoby, od której roszczący był w pewien sposób zależny, samotne wychowanie dzieci po śmierci współmałżonka powoduje uznanie wyższych roszczeń
- wiek osoby zmarłej i roszczącego – ma szczególne znaczenie pod kątem wysokości zadośćuczynienia jeśli dochodzi do śmierci osoby młodej czy dziecka, podobnie w sytuacji gdy małoletnie dziecko traci rodzica. W przypadku osób w podeszłym wieku strata uznawana jest za mniej dotkliwą
- przyczynienie się zmarłego – w sytuacji gdy zachowanie zmarłego było nieprawidłowe może dojść do obniżenia świadczenia o ustalony stopień przyczynienia
Dochodzenie zadośćuczynienia przed ubezpieczycielem
Postępowanie mające na celu dochodzenie zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej należy rozpocząć od ustalenia kto ponosi odpowiedzialność za zdarzenie. Jeśli sprawca wypadku został ujawniony następnym krokiem będzie ustalenie ubezpieczyciela OC sprawcy zdarzenia, do którego najczęściej kierowane są roszczenia. W postępowaniu likwidacyjnym przed ubezpieczycielem istotne jest wykazanie rozmiaru szkody osoby roszczącej. Nie należy to do prostych zadań. W zgłoszeniu szkody należy opisać kim była dla nas osoba zmarła czyli wskazać stopień pokrewieństwa, szczegółowo opisać jakie więzi i relacje nas z nią łączyły.
Istotne z punktu oceny wysokości roszczeń dla ubezpieczyciela będzie to, czy zmarły zamieszkiwał z uprawnionym, czy prowadzili wspólne gospodarstwo domowe. W przypadku straty małżonka ważne będzie wykazanie czy małżonkowie posiadali wspólne dzieci, w jakim wieku byli, jak długo trwał ich związek. W razie śmierci dziecka istotne znaczenie będzie miał jego wiek, czy było ono jedynakiem czy posiadało rodzeństwo. Koniecznym do wykazania jednak w każdym przypadku są skutki śmierci osoby bliskiej dla naszego dalszego funkcjonowania, rozmiar i skalę cierpienia, długotrwałość pozostawania w żałobie.
Dowody w sprawie o zadośćuczynienie
W postępowaniu dotyczącym zadośćuczynienia istotne znaczenie mają dowody pozwalające wykazać charakter relacji łączącej uprawnionego ze zmarłym oraz następstwa jego śmierci. Mogą to być między innymi zeznania członków rodziny i innych osób znających relację ze zmarłym, dokumentacja medyczna lub psychologiczna, a także dokumenty obrazujące wspólne życie rodzinne. Nie zawsze konieczne jest jednak wykazanie zdiagnozowanej choroby lub zaburzeń psychicznych. Przedmiotem oceny jest całokształt krzywdy związanej z utratą bliskiej osoby, w tym cierpienie, poczucie straty oraz zmiana sytuacji rodzinnej i emocjonalnej. Każda sprawa wymaga indywidualnej analizy.
Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej – czy warto skorzystać z pomocy prawnika?
W procesie dochodzenia roszczeń od ubezpieczyciela, w szczególności zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej, warto zasięgnąć wsparcia doświadczonego prawnika, który pomoże ustalić zakres przysługujących roszczeń, zgromadzić odpowiednie dowody oraz dochodzić należnych świadczeń.
Prawidłowe określenie wysokości roszczenia oraz przedstawienie okoliczności świadczących o rozmiarze doznanej krzywdy może mieć istotne znaczenie zarówno na etapie postępowania likwidacyjnego przed ubezpieczycielem, jak i w przypadku konieczności skierowania sprawy do sądu.
Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej ma przede wszystkim zrekompensować krzywdę wynikającą z utraty bliskiego człowieka. Z tego względu każda sprawa powinna być oceniana indywidualnie, z uwzględnieniem charakteru więzi rodzinnej, okoliczności śmierci oraz wpływu tego zdarzenia na dalsze życie osoby uprawnionej.
Komu przysługuje zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej?
Zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej może przysługiwać najbliższym członkom rodziny zmarłego, m.in. małżonkowi, dzieciom czy rodzicom. W określonych przypadkach roszczenia mogą również dochodzić inne osoby, jeżeli łączyła je ze zmarłym szczególnie silna więź emocjonalna.
Od czego zależy wysokość zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej?
Wysokość świadczenia zależy przede wszystkim od charakteru i intensywności więzi ze zmarłym, rozmiaru cierpienia oraz wpływu śmierci na dalsze życie osoby uprawnionej. Znaczenie mogą mieć również wiek zmarłego i uprawnionego, okoliczności śmierci oraz sytuacja rodzinna.
Czy zadośćuczynienie za śmierć osoby bliskiej można uzyskać od ubezpieczyciela?
Tak, jeżeli śmierć nastąpiła w zdarzeniu, za które odpowiedzialność ponosi osoba objęta ubezpieczeniem OC, roszczenie można skierować do jej ubezpieczyciela. W ramach postępowania likwidacyjnego należy wykazać zarówno więź ze zmarłym, jak i rozmiar doznanej krzywdy.
