Prawo cywilne · Sprawy spadkowe
Po śmierci bliskiej osoby rodzinie przysługuje kilka świadczeń: zasiłek pogrzebowy z ZUS, który od 2026 r. wynosi 7000 zł, odprawa pośmiertna od pracodawcy, renta rodzinna, a dla wdów i wdowców także renta wdowia. Część pieniędzy, np. z polisy na życie czy dyspozycji wkładem, dostaje się poza spadkiem.
Zebraliśmy świadczenia w jednym miejscu: kto je dostaje, ile wynoszą i w jakim terminie trzeba złożyć wniosek.
adw. Michał KoniecznyAktualizacja: 30 października 2026Czas czytania: 9 minut
Zasiłek pogrzebowy
7000 zł po śmierci od 1 stycznia 2026 r. Wniosek do ZUS w ciągu 12 miesięcy, od 2026 r. może go złożyć także zakład pogrzebowy.
Renta rodzinna
85-95% emerytury lub renty zmarłego, dzielona między uprawnionych. Wdowa po 50. roku życia albo wychowująca dzieci ma do niej prawo.
Poza spadkiem
Odprawa pośmiertna, zaległe wynagrodzenie, dyspozycja wkładem i polisa na życie trafiają do bliskich bez postępowania spadkowego.
§
Art. 80 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (od 1 stycznia 2026 r.)
Zasiłek pogrzebowy wynosi 7000 zł i przysługuje w wysokości obowiązującej w dniu śmierci. Po osobach zmarłych do 31 grudnia 2025 r. wynosi 4000 zł.
Kwota podlega waloryzacji od 1 marca, jeżeli średnioroczna inflacja z poprzedniego roku przekroczy 5%.
Zasiłek przysługuje po śmierci osoby ubezpieczonej w ZUS, emeryta lub rencisty, osoby spełniającej warunki do emerytury lub renty oraz członka rodziny ubezpieczonego, emeryta lub rencisty (art. 77). Dostaje go ten, kto pokrył koszty pogrzebu:
| Kto zapłacił za pogrzeb | Ile wypłaci ZUS |
|---|---|
| Członek rodziny (małżonek, dzieci, rodzice, rodzeństwo, dziadkowie, wnuki i inni z art. 77) | 7000 zł |
| Pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, parafia lub inny związek wyznaniowy | 7000 zł |
| Inna osoba, np. znajomy lub dalszy krewny spoza katalogu | udokumentowane koszty pogrzebu, najwyżej 7000 zł |
| Kilka osób lub podmiotów | podział proporcjonalnie do poniesionych kosztów |
Wniosek – Do ZUS osobiście, pocztą albo przez PUE/eZUS, z rachunkami za pogrzeb i aktem zgonu.
Przez zakład pogrzebowy – Od 2026 r. wniosek może złożyć zakład pogrzebowy, a ZUS wypłaca mu zasiłek w całości lub części – rodzina nie musi wykładać pieniędzy.
Wypłata w 14 dni – Zwykle bez decyzji, w ciągu 14 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności.
Termin 12 miesięcy – Prawo do zasiłku wygasa, jeśli wniosek nie wpłynie w ciągu 12 miesięcy od śmierci (art. 81).
Jeżeli zmarły był pracownikiem albo zmarł w czasie pobierania zasiłku chorobowego po rozwiązaniu umowy, rodzinie przysługuje od pracodawcy odprawa pośmiertna (art. 93 Kodeksu pracy). Jej wysokość zależy od stażu u tego pracodawcy:
staż krótszy niż 10 lat
Jednomiesięczne wynagrodzenie zmarłego pracownika.
staż od 10 lat
Trzymiesięczne wynagrodzenie.
staż od 15 lat
Sześciomiesięczne wynagrodzenie.
Odprawa należy się małżonkowi oraz członkom rodziny, którzy spełniają warunki do renty rodzinnej, np. dzieciom do 16. roku życia albo uczącym się do 25 lat. Dzieli się ją po równo. Jeśli uprawniona jest tylko jedna osoba, dostaje połowę kwoty. Odprawa nie przysługuje, gdy pracodawca ubezpieczył pracownika na życie, a odszkodowanie z polisy nie jest niższe od odprawy.
Przykład
Pracownik był zatrudniony u jednego pracodawcy przez 12 lat i zarabiał 8000 zł miesięcznie. Zostawił żonę i 17-letniego syna, który chodzi do szkoły.
Przy stażu od 10 lat odprawa wynosi trzymiesięczne wynagrodzenie, czyli 24 000 zł. Żona i syn dostają po 12 000 zł.
Z dniem śmierci pracownika umowa o pracę wygasa. Niewypłacone wynagrodzenie, ekwiwalent za niewykorzystany urlop i inne należności ze stosunku pracy przechodzą w równych częściach na małżonka i osoby uprawnione do renty rodzinnej (art. 63¹ § 2 Kodeksu pracy). Dopiero gdy takich osób nie ma, należności wchodzą do spadku.
W praktyce
Wystarczy wniosek do pracodawcy z aktem zgonu i dokumentami potwierdzającymi pokrewieństwo. Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie jest do tego potrzebne.
Renta rodzinna przysługuje, jeżeli zmarły w chwili śmierci miał prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy albo spełniał warunki do ich uzyskania (art. 65). Uprawnieni są:
Renta wynosi 85% emerytury lub renty zmarłego dla jednej osoby, 90% dla dwóch i 95% dla trzech lub więcej osób (art. 73). Gdy uprawnionych jest kilku, renta jest jedna i dzieli się ją po równo.
Wdowa, która nie spełnia tych warunków i nie ma źródeł utrzymania, może dostać okresową rentę rodzinną przez rok od śmierci męża (art. 70 ust. 4).
Od 1 lipca 2025 r. wdowa lub wdowiec, którzy mają własną emeryturę i prawo do renty rodzinnej, nie muszą wybierać jednego świadczenia. Mogą pobierać:
Od 1 stycznia 2027 r.
Dodatek rośnie z 15% do 25%. Suma świadczeń nie może przekroczyć trzykrotności najniższej emerytury.
Warunki: osiągnięcie wieku emerytalnego (60 lat kobieta, 65 lat mężczyzna), pozostawanie we wspólności małżeńskiej do dnia śmierci małżonka i nabycie prawa do renty rodzinnej nie wcześniej niż 5 lat przed wiekiem emerytalnym (art. 95a). Wypłata ustaje po zawarciu nowego małżeństwa. ZUS ustala zbieg świadczeń na wniosek – nie robi tego z urzędu.
Gdy bliski zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, członkom rodziny przysługuje z ZUS jednorazowe odszkodowanie (art. 13-14 ustawy wypadkowej):
Jeżeli śmierć spowodowała inna osoba, np. w wypadku drogowym, rodzina może żądać od sprawcy lub jego ubezpieczyciela zwrotu kosztów leczenia i pogrzebu, renty, odszkodowania za pogorszenie sytuacji życiowej oraz zadośćuczynienia za śmierć osoby bliskiej (art. 446 Kodeksu cywilnego). Te roszczenia nie wykluczają świadczeń z ZUS.
Bank musi wypłacić z rachunku zmarłego kwotę wydaną na pogrzeb osobie, która przedstawi rachunki – w granicach zwyczajowych kosztów (art. 55 Prawa bankowego). Nie trzeba czekać na postępowanie spadkowe.
Jeżeli zmarły złożył w banku dyspozycję wkładem na wypadek śmierci, bank wypłaca wskazanym osobom – małżonkowi, dzieciom, wnukom, rodzicom, dziadkom lub rodzeństwu – określoną kwotę, najwyżej 20-krotność przeciętnego wynagrodzenia (art. 56). Te pieniądze nie wchodzą do spadku.
Suma ubezpieczenia z polisy na życie przypada osobie uposażonej i nie wchodzi do spadku (art. 831 § 3 Kodeksu cywilnego). Wniosek składa się bezpośrednio do ubezpieczyciela.
Środki zgromadzone przez zmarłego w OFE i na subkoncie w ZUS mogą zostać wypłacone małżonkowi, osobom wskazanym przez zmarłego albo spadkobiercom. Wniosek składa się do OFE lub ZUS, a zasady wypłaty zależą m.in. od tego, czy zmarły pobierał już emeryturę i czy wskazał osoby uposażone.
Najpilniejszy jest zasiłek pogrzebowy: 7000 zł po śmierci od 2026 r., wniosek w ciągu 12 miesięcy, a od tego roku także przez zakład pogrzebowy. Odprawa pośmiertna, zaległe wynagrodzenie, dyspozycja wkładem i polisa na życie trafiają do bliskich poza spadkiem, więc nie trzeba czekać na stwierdzenie nabycia spadku.
Renta rodzinna i renta wdowia wymagają wniosku do ZUS. Równolegle warto zaplanować pozostałe formalności po śmierci bliskiej osoby i sprawdzić, czy przy dziedziczeniu nie trzeba będzie rozliczyć się z podatkiem od spadku.
adw. Michał Konieczny
Adwokat · partner zarządzający
Adwokat od 2015 r., członek Izby Adwokackiej we Wrocławiu. Reprezentuje klientów w sporach cywilnych i gospodarczych, pisze o sukcesji, fundacji rodzinnej i podatkach.
Formalności
Akt zgonu, pogrzeb, urzędy i sprawa spadkowa krok po kroku.
Odszkodowania
Komu przysługuje i jak ustalić jego wysokość.
W tym artykule
Opisz krótko sytuację: kim był zmarły, czy pracował, czy zmarł w wypadku. Sprawdzimy, jakie świadczenia przysługują rodzinie, i pomożemy w sprawie z ZUS, pracodawcą lub ubezpieczycielem.
Formularz kontaktowy
Wypełnij formularz a my skontaktujemy się w możliwie najkrótszym czasie.