Przetargi i zamówienia publiczne

Unijne rozporządzenie o zamówieniach publicznych - jakie zmiany planuje Komisja Europejska?

Rynek zamówień publicznych w Unii Europejskiej generuje roczną wartość obrotu rzędu 2 bilionów euro, co stanowi równowartość około 15% produktu krajowego brutto całej Wspólnoty. Przez dekady te gigantyczne pieniądze były rozdysponowywane w sposób liberalny, tzn. bez znaczenia było, skąd pochodził wykonawca, liczyła się najniższa cena, a czasem jeszcze jakość realizacji.

Unia Europejska rozpoczyna prace nad jednolitym rozporządzeniem o zamówieniach publicznych, którego projekt Komisja Europejska zaprezentowała 9 września 2026 r. w Brukseli. Planowane jest odejście od czysto rynkowego podejścia do zamówień publicznych na rzecz ich włączenia do strategicznej polityki przemysłowej (open strategic autonomy).

Poniższa analiza przedstawia strukturę proponowanych zmian regulacyjnych, konsekwencje dla organów zamawiających i wykonawców, a także dekonstruuje błędy logiczne i poznawcze, które zdominowały dyskurs wokół ochrony europejskich rynków.

dr Piotr SchmidtStan na 9 listopada 2026 r.Czas czytania: 8 minut

Najważniejsze informacje

Komisja Europejska 9 września 2026 r. przedstawiła projekt rozporządzenia o zamówieniach publicznych, które ma zastąpić dyrektywy zamówieniowe z 2014 r.
Rozporządzenie ma być stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich (art. 288 TFUE), bez transpozycji do prawa krajowego.
Klauzula wzajemności ma pozwolić wykluczać wykonawców z państw, które zamykają własne rynki zamówień przed firmami z UE, a w sektorach strategicznych – przyznawać preferencje wykonawcom europejskim.
Obok ceny większą wagę mają mieć kryteria pozacenowe: bezpieczeństwo łańcucha dostaw, odporność i cyberbezpieczeństwo.
Zamawiający mają zyskać mocniejszą podstawę do badania rażąco niskiej ceny, także pod kątem subsydiów zagranicznych. Projektem zajmą się teraz Parlament Europejski i Rada UE.

Dlaczego rozporządzenie zastąpi dyrektywy zamówieniowe?

Reforma przewiduje fundamentalną zmianę. Zamiast dotychczasowego modelu opartego na dyrektywach (w tym dyrektywach zamówieniowych z 2014 r., transponowanych w Polsce m.in. w ustawie – Prawo zamówień publicznych), Komisja Europejska zaproponowała ujednolicone rozporządzenie o zamówieniach publicznych.

Z perspektywy prawa administracyjnego i konstytucyjnego Unii Europejskiej wybór ten doprowadzi do:

Bezpośredniego stosowania rozporządzenia we wszystkich państwach członkowskich – zgodnie z art. 288 akapit 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich. Oznacza to brak konieczności przeprowadzania procesu transpozycji do krajowych porządków prawnych.
Zniwelowania różnic proceduralnych we wszystkich państwach członkowskich – dyrektywy pozostawiały państwom członkowskim swobodę w doborze form i metod implementacji, co skutkowało rozbieżnościami interpretacyjnymi (np. w definiowaniu rażąco niskiej ceny czy przesłanek wykluczenia). Rozporządzenie natychmiast ujednolica standardy prawne w całej UE.

Projekt po formalnym ogłoszeniu przez Komisję Europejską trafia do standardowej procedury prawodawczej, w ramach której współdecydować będą Parlament Europejski oraz Rada Unii Europejskiej.

Status prawny

Akt: projekt unijnego rozporządzenia o zamówieniach publicznych (Public Procurement Act)
Etap: projekt Komisji Europejskiej z 9 września 2026 r., zwykła procedura prawodawcza (Parlament Europejski i Rada UE)
Ma zastąpić: dyrektywy 2014/23/UE, 2014/24/UE i 2014/25/UE
Wejście w życie: po przyjęciu przez Parlament Europejski i Radę UE – data nieznana

Jakie zmiany przewiduje projekt rozporządzenia o zamówieniach publicznych?

Projekt rozporządzenia o zamówieniach publicznych wprowadza mechanizmy, które wprost redefiniują kryteria oceny ofert oraz warunki dopuszczenia podmiotów z państw trzecich do procedur przetargowych.

Klauzula wzajemności i preferencje europejskie

Nowe, planowane przepisy wprowadzają zasadę wzajemności, czyli zasadę ograniczenia dostępu do unijnego rynku zamówień dla przedsiębiorstw pochodzących z państw, które w sposób dyskryminacyjny zamykają własne rynki publiczne przed wykonawcami z Europy. Instrument ten pozwala na formalne wykluczanie podmiotów z rynków niezapewniających wzajemności oraz wprowadzanie bezpośrednich preferencji punktowych dla wykonawców europejskich w sektorach uznanych za strategiczne.

Powiązany akt

Rozwiązanie to uzupełnia opublikowany w marcu akt o przyspieszeniu przemysłu (Industrial Accelerator Act, IAA), który położył podwaliny pod deregulację procedur administracyjnych dla sektorów kluczowych oraz zaostrzenie kontroli bezpośrednich inwestycji zagranicznych (FDI).

Kryteria pozacenowe: bezpieczeństwo dostaw zamiast najniższej ceny

Prymat ceny, nawet nieformalny, jako podstawowego kryterium oceny ofert ma zostać złamany. Nowe ramy nakazują lub umożliwiają zamawiającym ocenę ofert według kryteriów pozacenowych, przez pryzmat bezpieczeństwa łańcucha dostaw oraz ryzyk hybrydowych i podatności na cyberszpiegostwo.

Rażąco niska cena - zaostrzona kontrola ofert

Projekt wskazuje na wzmacnianie uprawnienia zamawiających w zakresie badania ofert, których wycena znacząco odbiega od realiów rynkowych. Organy publiczne zyskują twardą podstawę prawną do obligatoryjnego żądania szczegółowych wyjaśnień struktury kosztowej od wykonawców deklarujących ceny rażąco niższe od konkurencji – zwłaszcza w kontekście ukrytych subsydiów rządowych wypaczających reguły rynkowe.

Dlaczego Unia Europejska reformuje zamówienia publiczne?

Impulsem do reformy zamówień publicznych w UE jest sytuacja w europejskim przemyśle ciężkim, ze szczególnym uwzględnieniem hutnictwa stali. Zgodnie z danymi organizacji branżowej Eurometal, presja ze strony importu z ChRL może doprowadzić do likwidacji nawet 300 tysięcy miejsc pracy w samym unijnym sektorze stalowym.

Równolegle do działań legislacyjnych prowadzony jest dialog dyplomatyczny (z wyznaczonym terminem oczekiwania na „wymierne efekty” do października), oparty m.in. na mechanizmach monitorowania przepływów handlowych. Problem zależności surowcowych i przemysłowych staje się stałym elementem dorocznych wystąpień przewodniczącej Komisji Europejskiej o stanie Unii.

Dyrektywy a projekt rozporządzenia - porównanie najważniejszych zmian

Obszar	Stan dotychczasowy (Pakiet Dyrektyw 2014/24/UE i nast.)	Projektowane Rozporządzenie o Zamówieniach Publicznych	Wpływ na praktykę zamawiających i wykonawców
Źródło prawa i harmonizacja	Dyrektywy wymagające transpozycji; rozbieżności implementacyjne w państwach członkowskich; zjawisko gold-platingu.	Rozporządzenie UE (art. 288 TFUE); bezpośrednia skuteczność; pełna unifikacja bez udziału ustawodawstw krajowych.	Natychmiastowe związanie zamawiających prawem unijnym; eliminacja lokalnych odrębności interpretacyjnych.
Dostęp podmiotów z państw trzecich	Szerokie otwarcie rynku; ograniczone i rzadko stosowane mechanizmy barierowe; brak jednolitej tarczy geoekonomicznej.	Wprowadzenie twardej zasady wzajemności; możliwość wykluczenia wykonawców z rynków asymetrycznie zamkniętych.	Konieczność weryfikacji rezydencji wykonawców i pochodzenia kluczowych dostaw pod kątem umów o wzajemności.
Kryteria oceny ofert	Dominacja kryterium ceny lub kosztu (kryteria jakościowe traktowane często fasadowo lub fakultatywnie).	Obligatoryjne/wzmocnione kryteria odporności, bezpieczeństwa dostaw, cyberbezpieczeństwa i podatności na ataki hybrydowe.	Konieczność formułowania zaawansowanych pozacenowych kryteriów oceny; profesjonalizacja zespołów przetargowych.
Preferencje europejskie	Zakaz dyskryminacji wykonawców ze względu na pochodzenie; równe traktowanie jako norma bezwzględna.	Możliwość stosowania preferencji dla dostawców europejskich w sektorach strategicznych (wsparcie unijnej bazy przemysłowej).	Zmiana kalkulacji ofertowych; premia punktowa dla podmiotów z unijnym łańcuchem dostaw.
Badanie rażąco niskiej ceny	Uprawnienie zamawiającego; skomplikowane i niejednolicie stosowane procedury dowodowe w prawie krajowym.	Wzmocniona podstawa do żądania wyjaśnień przy cenach rażąco niższych; badanie wpływu subsydiów zagranicznych na ofertę.	Rygorystyczny obowiązek dowodowy po stronie wykonawcy zagranicznego; łatwiejsze unieważnianie ofert dumpingowych.

Co reforma zamówień publicznych oznacza dla zamawiających i wykonawców?

Przejście od dyrektyw do rozporządzenia oznacza głęboką przebudowę unijnego systemu zamówień publicznych. Zamówienia przestaną być wyłącznie technicznym instrumentem prawa administracyjnego służącym zakupowi dóbr i usług po najniższej cenie. Zamówienia publiczne mają dołączyć do systemu służącego ochronie unijnego rynku wewnętrznego i europejskiej bazy przemysłowej.

Dla zamawiających oraz podmiotów ubiegających się o zamówienia publiczne wdrożenie planowanej reformy może oznaczać konieczność podjęcia następujących działań:

Audyt łańcucha dostaw pod kątem compliance: Przedsiębiorstwa ubiegające się o kontrakty publiczne w sektorach strategicznych (energetyka, hutnictwo, infrastruktura cyfrowa, transport) będą musiały zweryfikować pochodzenie komponentów i podwykonawców. Zależność od dostawców z państw trzecich może w nowym reżimie prawnym skutkować utratą punktów w kryteriach pozacenowych lub bezpośrednim wykluczeniem z postępowania.
Przygotowanie do weryfikacji ryzyk hybrydowych i cyfrowych: Zamawiający będą zobowiązani do konstruowania opisów przedmiotu zamówienia oraz kryteriów oceny uwzględniających odporność technologiczną (np. architekturę przesyłu danych w urządzeniach połączonych z siecią). Wykonawcy będą musieli dysponować certyfikacją bezpieczeństwa i transparentną dokumentacją techniczną.
Nowe standardy dowodowe w procedurach wyjaśniania cen: Wykonawcy opierający swoją przewagę konkurencyjną na tanich komponentach z państw trzecich muszą liczyć się z koniecznością przedstawienia szczegółowych kalkulacji kosztowych, wykazujących brak ukrytego wsparcia państwowego lub dumpingu walutowego.

W procesie legislacyjnym przed Parlamentem Europejskim i Radą kluczowe będzie zachowanie równowagi pomiędzy obroną bazy przemysłowej UE a ryzykiem nadmiernego wzrostu kosztów realizacji inwestycji publicznych, co wymagać będzie od prawników i decydentów precyzyjnego operowania faktami i danymi, z pominięciem retorycznych uproszczeń.

Najczęstsze pytania

Czym rozporządzenie o zamówieniach publicznych różni się od dyrektyw?

Rozporządzenie wiąże w całości i jest stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich (art. 288 akapit 2 TFUE), więc nie wymaga transpozycji do prawa krajowego. Dyrektywy pozostawiały państwom wybór form i metod wdrożenia, co prowadziło do różnic między krajami, np. w ocenie rażąco niskiej ceny.

Od kiedy będzie obowiązywać nowe rozporządzenie?

Data nie jest znana. Komisja Europejska przedstawiła projekt 9 września 2026 r., a teraz zajmą się nim Parlament Europejski i Rada UE w zwykłej procedurze prawodawczej. Do tego czasu obowiązują dyrektywy z 2014 r. i ustawa - Prawo zamówień publicznych.

Na czym polega klauzula wzajemności w zamówieniach publicznych?

Klauzula wzajemności ma ograniczyć dostęp do unijnego rynku zamówień wykonawcom z państw, które w sposób dyskryminacyjny zamykają własne rynki publiczne przed firmami z Europy. Projekt przewiduje możliwość wykluczania takich wykonawców oraz preferencje punktowe dla wykonawców europejskich w sektorach strategicznych.

Czy cena przestanie być głównym kryterium oceny ofert?

Projekt ma osłabić prymat ceny. Zamawiający mają oceniać oferty także według kryteriów pozacenowych: bezpieczeństwa łańcucha dostaw, odporności oraz podatności na ryzyka hybrydowe i cyberszpiegostwo.

Co zmieni się w badaniu rażąco niskiej ceny?

Zamawiający mają zyskać mocniejszą podstawę do żądania szczegółowych wyjaśnień struktury kosztów od wykonawców, których ceny znacząco odbiegają od rynkowych, zwłaszcza gdy ofertę mogą zaniżać subsydia państw trzecich.

dr Piotr Schmidt

Specjalista ds. zamówień publicznych i prawa publicznego

Zajmuje się zamówieniami publicznymi i prawem publicznym. Publikuje m.in. o postępowaniach przed KIO, karach umownych i konsorcjach wykonawców.

Powiązane artykuły

Rażąco niska cena

Podejrzenie rażąco niskiej ceny w zamówieniach publicznych – co dalej?

Jak wygląda wezwanie do wyjaśnień i kiedy oferta zostaje odrzucona.

Subsydia zagraniczne

Przetargi publiczne powyżej 250 mln euro. Rozporządzenie FSR

Obowiązki wykonawców wynikające z rozporządzenia o subsydiach zagranicznych.

Prawo krajowe

Urząd Zamówień Publicznych zaproponował zmiany do ustawy PZP

Propozycje zmian w krajowej ustawie Prawo zamówień publicznych.

W tym artykule

Rozporządzenie zamiast dyrektyw
Jakie zmiany przewiduje projekt?
Dlaczego UE reformuje zamówienia?
Dyrektywy a rozporządzenie – tabela
Co to oznacza dla zamawiających i wykonawców?
Najczęstsze pytania