Trybunał Konstytucyjny
Spór o Trybunał Konstytucyjny trwa od 2015 roku, a jesienią 2026 r. wszedł w nową fazę: w Trybunale działają dwie grupy sędziów, które wzajemnie kwestionują swój status.
Artykuł porządkuje chronologię sporu: skąd wzięli się sędziowie wybrani „na zapas” i „dublerzy”, o co toczy się spór o ślubowanie „wobec” Prezydenta i dlaczego kworum Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK liczy się dziś na dwa sposoby.
dr Piotr SchmidtStan na 3 listopada 2026 r.Czas czytania: 11 minut
Najważniejsze informacje
Aby zrozumieć dzisiejszy spór o Trybunał Konstytucyjny, trzeba cofnąć się do lata i jesieni 2015 roku. Trybunał Konstytucyjny składa się z 15 sędziów wybieranych przez Sejm na 9-letnie kadencje. Aby nowy sędzia mógł zacząć pracę, po wyborze w Sejmie musi jeszcze złożyć uroczyste ślubowanie wobec Prezydenta RP. I słowo „wobec” ma dzisiaj kluczowe znaczenie.
Wiosną i latem 2015 roku sondaże wskazywały, że ówcześnie rządząca od ośmiu lat koalicja PO-PSL przegra jesienne wybory parlamentarne. Pod koniec tego roku kończyły się kadencje pięciu sędziów TK: trzech w listopadzie (czyli jeszcze w trakcie formalnego trwania starego Sejmu, choć już po wyborach), a dwóch w grudniu (gdy pracować miał już nowy Sejm).
W czerwcu 2015 roku koalicja PO-PSL uchwaliła nową ustawę o TK i dopisała do niej przepis przejściowy, który pozwolił odchodzącemu Sejmowi obsadzić wszystkie pięć miejsc jednocześnie. 8 października 2015 roku Sejm wybrał pięciu sędziów: trzech „listopadowych” (legalnie przypadających na tę kadencję) oraz dwóch „grudniowych” – wybranych „na zapas”, co odebrało uprawnienie przyszłemu parlamentowi.
To był kluczowy moment inicjujący kolejne zdarzenia z TK w tle. W owym czasie Prezydentem był Andrzej Duda, „wobec” którego nowo wybrani sędziowie TK powinni złożyć ślubowanie. Ten wstrzymał się z jego przyjęciem od całej piątki.
Po wygranych wyborach jesienią 2015 roku samodzielną władzę objęło Prawo i Sprawiedliwość. Zamiast poczekać na wyrok samego Trybunału w sprawie październikowego wyboru, nowa większość sejmowa postanowiła działać.
25 listopada 2015 roku nowy Sejm przyjął uchwały stwierdzające, że październikowy wybór całej piątki sędziów „nie miał mocy prawnej”. Na 3 grudnia 2015 roku ówczesny prezes TK Andrzej Rzepliński wyznaczył rozprawę, na której Trybunał miał ocenić, czy październikowy wybór sędziów był zgodny z Konstytucją. Chcąc uprzedzić ten wyrok, Sejm 2 grudnia wybrał pięciu zupełnie nowych kandydatów, a prezydent Andrzej Duda przyjął od nich ślubowanie w środku nocy, zaledwie kilka godzin przed rozpoczęciem rozprawy w TK.
Kilka godzin później, 3 grudnia, zapadł historyczny wyrok TK, w którym stwierdzono, że wybór dwóch sędziów „grudniowych” przez koalicję PO-PSL był niezgodny z Konstytucją (wybrano ich przedwcześnie), zaś wybór trzech sędziów „listopadowych” był w pełni legalny, a prezydent ma obowiązek niezwłocznie przyjąć od nich ślubowanie. Ponieważ jednak prezydent w nocy zaprzysiągł już nowych kandydatów wybranych przez PiS na wszystkie pięć miejsc, trzy fotele zostały obsadzone podwójnie. Do osób wybranych przez nowy Sejm na te trzy miejsca odnosi się określenie „sędziowie dublerzy”.
Przez cały 2016 rok trwał spór o Trybunał Konstytucyjny: prezes Rzepliński nie dopuszczał trzech „dublerów” do orzekania, a rząd Beaty Szydło odmawiał publikowania wyroków Trybunału w Dzienniku Ustaw. Wszystko zmieniło się w grudniu 2016 roku, gdy wygasła kadencja Andrzeja Rzeplińskiego, a prezesem TK została Julia Przyłębska (co do której podnoszono zarzut wadliwego powołania na to stanowisko). Włączyła ona „dublerów” do składów sędziowskich.
Przez kolejnych 10 lat trwał pat. PiS twierdziła, że wszystko w TK jest w porządku. Zaś druga strona sporu podnosiła argumenty o wadliwości funkcjonowania TK, podpierając się orzecznictwem sądów i trybunałów europejskich, z którego wynikało, że składy orzekające, w których zasiadają „dublerzy” nie były i nie są sądami w myśl ustawy. Rozpoczął się impas trwający do 2026 r.
Po zmianie władzy w Polsce w grudniu 2023 roku nowa koalicja rządząca (KO, Trzecia Droga, Lewica) w marcu 2024 roku przyjęła uchwałę stwierdzającą, że TK utracił zdolność do wykonywania zadań ustrojowych, a rząd wstrzymał publikację wyroków Trybunału. Pod koniec 2024 roku, po zakończeniu kadencji Julii Przyłębskiej, stery w Trybunale jako nowy prezes przejął wybrany za czasów PiS Bogdan Święczkowski (dawny Prokurator Krajowy).
Prawdziwe trzęsienie ziemi nadeszło w 2026 roku. Dziewięcioletnie kadencje sędziów powołanych za rządów PiS zaczęły masowo wygasać. Tym razem to koalicja rządowa (KO, PSL, Lewica) ma większość w Sejmie do wyboru nowych sędziów. Z tym, że w pałacu prezydenckim nastał nowy prezydent Karol Nawrocki, popierany przez PiS.
Wiosną i latem 2026 roku (m.in. w marcu, czerwcu i wrześniu) Sejm wybrał nowych sędziów TK na zwalniane miejsca. Prezydent Karol Nawrocki dopuścił do złożenia ślubowania wobec siebie tylko dwoje z nich. Pozostałych pominął lub stwierdził, że wybrani przez Sejm sędziowie nie spełniają warunków do piastowania swoich funkcji. Prezydent zdaniem koalicji rządowej nie ma kompetencji, by takich analiz dokonywać. Nie ma przepisu, który wyznaczałby mu termin na zorganizowanie uroczystości zaprzysiężenia sędziów TK.
Większość parlamentarna postanowiła nie czekać na ruch Pałacu Prezydenckiego. Nowo wybrani sędziowie, których prezydent nie zaprosił do pałacu, złożyli ślubowanie w gmachu Sejmu w obecności notariusza (oraz byłych prezesów TK), uznając, że konstytucyjny zwrot ślubowanie „wobec” Prezydenta to czynność czysto techniczna, a głowa państwa nie ma prawa kwestionować wyboru dokonanego przez posłów. Spór o ślubowanie sędziów TK koncentruje się więc wokół znaczenia słowa „wobec”. Może ono zdaniem jednej strony oznaczać „w obecności/ przed”, ale może też oznaczać „złożone prezydentowi w dowolnej formie jego obecności, w tym bez niej”. Cały wic polega na tym, jaką rolę ma odgrywać złożenie przyrzeczenia sędziowskiego przez osobę wybraną przez Sejm – konstytutywne czy deklaratoryjne. Konstytutywne – bez złożenia przysięgi w obecności prezydenta nie uzyskuje się statusu sędziego TK, techniczne – przysięga jest tylko czynnością techniczną, wręcz ceremonialną i może być złożona w dowolny sposób i zakomunikowana prezydentowi.
Prezes TK Bogdan Święczkowski uznał te „sejmowe ślubowania” za bezskuteczne i nie dopuścił nowych sędziów do pracy. Konflikt eksplodował pod koniec października 2026 roku. 30 października Prokurator Generalny Waldemar Żurek skierował do TK wnioski o uchylenie immunitetów m.in. Bogdanowi Święczkowskiemu. Nowi sędziowie weszli do gmachu TK. Sędzia Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenia o odsunięciu od obowiązków prezesa Bogdana Święczkowskiego oraz wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego (ze względu na toczące się wobec nich procedury dyscyplinarne i wnioski prokuratury, ale też w związku z brakiem możliwości zwołania Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK celem uchwalenia projektu budżetu na 2027 r., bowiem tylko ten organ jest władny do jego uchwalenia). W nocy w gmachu TK pojawił się prezydent Karol Nawrocki, który specjalnie przerwał podróż do Senegalu.
Kulminacją tego przesilenia stało się Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK zwołane na wtorek, 3 listopada 2026 roku przez sędzię Annę Korwin-Piotrowską. Na sali obrad pojawiło się ośmioro sędziów (wybranych przez obecną większość parlamentarną). Tzw. „starzy sędziowie” (wybrani za czasów PiS) zbojkotowali posiedzenie, uznając je za nielegalne spotkanie zwołane przez „uzurpatorów”.
W tym miejscu dochodzimy do najważniejszej kwestii dnia 3.11.2026 w związku ze Zgromadzeniem Ogólnym Sędziów TK: czy ośmiu sędziów mogło podjąć ważne decyzje?
Zgodnie z ustawą, aby Zgromadzenie Ogólne mogło cokolwiek przegłosować, na sali musi być obecnych co najmniej 2/3 ogólnej liczby sędziów TK (tzw. kworum). Wersja „starych sędziów” i części konstytucjonalistów: Trybunał liczy ustawowo 15 sędziów. Dwie trzecie z 15 to 10 sędziów. Skoro na sali było tylko 8 osób, żadne kworum nie istniało, a uchwały są nieważne. Wersja „nowych sędziów” zastosowana 3 listopada: Sędziowie obecni na sali przeprowadzili głosowanie, w którym uznali, że „ogólna liczba sędziów uprawnionych do głosowania” wynosi dziś nie 15, lecz 12 osób. Dlaczego? Od piętnastki odliczyli „sędziego dublera Jarosława Wyrembaka” (uznając, że nie jest legalnym sędzią) oraz zawieszonych Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego (którzy z przyczyn formalno-prawnych zostali odsunięci od czynności). A dwie trzecie z 12 to dokładnie 8 sędziów.
| Sposób liczenia | Ogólna liczba sędziów | Kworum (2/3) |
|---|---|---|
| Sędziowie wybrani za czasów PiS i część konstytucjonalistów | 15 – ustawowy skład TK | 10 sędziów |
| Sędziowie obecni na Zgromadzeniu 3 listopada 2026 r. | 12 – bez sędziego dublera i dwóch zawieszonych sędziów | 8 sędziów |
Na Zgromadzeniu Ogólnym 3 listopada 2026 r. obecnych było ośmioro sędziów.
Przyjmując tę arytmetykę, ośmioosobowe Zgromadzenie Ogólne 3 listopada 2026 roku podjęło dwie decyzje, do podjęcia których się zebrali. Po pierwsze jednogłośnie uchwaliło projekt budżetu TK na 2027 rok, co daje rządowi i Sejmowi podstawę do finansowania Trybunału pod nowym kierownictwem. Po drugie wylosowało składy sądu dyscyplinarnego, które mają sądzić Bogdana Święczkowskiego i Bartłomieja Sochańskiego (co otwiera drogę do ich długotrwałego zawieszenia i rozpatrzenia wniosków prokuratury o uchylenie immunitetów).
Sejm kończącej się kadencji (PO-PSL) wybiera 5 sędziów TK – trzech na miejsca zwalniające się w listopadzie oraz dwóch awansem na miejsca grudniowe. Prezydent Andrzej Duda odmawia przyjęcia od nich ślubowania.
Nowy Sejm (PiS) „unieważnia” uchwały poprzedników i wybiera własną piątkę sędziów. Prezydent odbiera od nich ślubowanie w nocy. Kilka godzin później TK orzeka, że trzech sędziów z października wybrano legalnie – tak powstaje problem „sędziów-dublerów”.
Prezesem TK zostaje Julia Przyłębska i dopuszcza „dublerów” do orzekania. Trybunał w Strasburgu uznaje składy z udziałem dublerów za nielegalne. Po zmianie władzy w 2023 r. nowy rząd przestaje publikować wyroki TK.
Wygasają kolejne kadencje sędziów TK. Sejm wybiera nowych sędziów, ale prezydent Karol Nawrocki odmawia odebrania ślubowania większości z nich. Sędziowie składają ślubowanie w Sejmie, wchodzą do gmachu TK i odsuwają prezesa Bogdana Święczkowskiego.
Ośmioro nowych sędziów zbiera się na Zgromadzeniu Ogólnym pod przewodnictwem Anny Korwin-Piotrowskiej. Po odliczeniu dublera i dwóch zawieszonych sędziów uznają, że 8 osób stanowi 2/3 z 12 uprawnionych (kworum), uchwalają budżet na 2027 r. i losują składy dyscyplinarne.
dr Piotr Schmidt
Specjalista ds. zamówień publicznych i prawa publicznego
Zajmuje się zamówieniami publicznymi i prawem publicznym. Publikuje m.in. o postępowaniach przed KIO, karach umownych i konsorcjach wykonawców.
W tym artykule
Napisz wiadomość lub zadzwoń – odpowiemy i umówimy termin konsultacji.
Formularz kontaktowy
Wypełnij formularz a my skontaktujemy się w możliwie najkrótszym czasie.