Prawo do wizerunku określa zasady wykorzystywania i publikowania zdjęć oraz nagrań przedstawiających inne osoby. Kiedy trzeba uzyskać zgodę na publikację fotografii, filmu lub materiału w mediach społecznościowych? Wątpliwości pojawiają się m.in. w przypadku zdjęć z firmowych eventów, nagrań z konferencji, fotografii pracowników na stronach internetowych czy zdjęć dzieci udostępnianych w internecie.
Samo wykonanie zdjęcia nie oznacza jeszcze, że można dowolnie je rozpowszechniać. Nawet jeśli fotografia została zrobiona podczas publicznego wydarzenia, a osoba pozowała do niej dobrowolnie, nie zawsze daje to prawo do publikacji. Problem może dotyczyć zarówno przedsiębiorców, jak i pracodawców, organizatorów wydarzeń czy rodziców udostępniających zdjęcia dzieci.
Kiedy zgoda na wykorzystanie wizerunku jest konieczna, jakie wyjątki przewidują przepisy i co grozi za bezprawną publikację zdjęcia lub filmu?
Czym jest prawo do wizerunku?
Wizerunek to sposób, w jaki dana osoba jest przedstawiona i może zostać rozpoznana przez innych. Może być utrwalony na fotografii, nagraniu wideo czy innym materiale wizualnym. Prawo do wizerunku podlega ochronie m.in. na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących dóbr osobistych oraz art. 81 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych.
Zasadą jest, że rozpowszechnianie wizerunku wymaga zgody osoby przedstawionej na zdjęciu lub filmie.
W praktyce należy rozróżnić samo wykonanie zdjęcia od jego rozpowszechniania. Zgoda na fotografowanie nie musi oznaczać zgody na umieszczenie zdjęcia na stronie internetowej, w reklamie czy w mediach społecznościowych. Każdorazowo znaczenie mają okoliczności i zakres udzielonego zezwolenia.
Warto też pamiętać, że wizerunek możliwy do powiązania z konkretną osobą może stanowić dane osobowe. Oznacza to, że przy publikacji zdjęć mogą mieć zastosowanie również przepisy RODO, niezależnie od regulacji dotyczących samego prawa do wizerunku.
Prawo do wizerunku – kiedy nie trzeba zgody na wykorzystanie zdjęcia lub filmu?
Przepisy przewidują wyjątki od zasady uzyskiwania zgody. Zgodnie z art. 81 ust. 2 ustawy o prawie autorskim zezwolenie nie jest wymagane w dwóch szczególnych przypadkach.
Pierwszy dotyczy osób powszechnie znanych, jeżeli ich wizerunek wykonano w związku z pełnieniem funkcji publicznych, np. politycznych, społecznych lub zawodowych. Nie oznacza to jednak, że każdą fotografię celebryty można dowolnie wykorzystać. Istotny jest związek zdjęcia z pełnioną funkcją.
Drugi wyjątek obejmuje osobę, która stanowi jedynie szczegół większej całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz lub impreza publiczna. Przykładem może być szeroki kadr z koncertu, na którym widoczni są uczestnicy, ale żaden z nich nie jest głównym tematem zdjęcia.
Nie wystarczy jednak, że fotografia została wykonana w miejscu publicznym. Jeżeli na zdjęciu wyraźnie wyeksponowano konkretną osobę, a publikacja skupia się właśnie na niej, powołanie się na wyjątek od prawa do wizerunku może być nieuzasadnione.
Ustawa przewiduje również, że zgoda nie jest wymagana, jeśli osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie, o ile nie zastrzeżono inaczej. Także w tym przypadku warto ustalić, jaki zakres wykorzystania wizerunku obejmowało porozumienie.
Jak powinna wyglądać zgoda na publikację zdjęcia lub filmu?
Przepisy nie wymagają co do zasady, aby zgoda na rozpowszechnianie wizerunku zawsze miała formę pisemną. Dla celów dowodowych najlepiej jednak uzyskać ją w sposób pozwalający wykazać, że została udzielona i czego dotyczyła.
Zgoda na publikację zdjęcia lub filmu powinna umożliwiać ustalenie, gdzie i w jakim celu wizerunek będzie wykorzystywany. Inne znaczenie ma publikacja zdjęcia w relacji z wydarzenia, a inne użycie go w płatnej kampanii reklamowej. Nie należy zakładać, że zezwolenie na jeden sposób wykorzystania automatycznie obejmuje wszystkie pozostałe.
Warto określić przede wszystkim kanały publikacji, cel wykorzystania materiału oraz ewentualny czas jego używania. Jeżeli zdjęcie ma być wykorzystywane komercyjnie, należy wyraźnie uwzględnić ten cel. Istotne jest również, aby zgoda nie była niejednoznaczna ani szersza, niż wynika to z ustaleń z osobą fotografowaną.
Zgoda na wizerunek pracownika w materiałach firmowych – o czym pamiętać?
Przedsiębiorcy często publikują zdjęcia pracowników na stronie internetowej, w mediach społecznościowych, materiałach rekrutacyjnych lub reklamach. Nie oznacza to jednak, że zatrudnienie w firmie daje pracodawcy automatyczne prawo do wykorzystywania wizerunku pracownika.Prawo do wizerunku pracownika podlega takiej samej ochronie jak w przypadku każdej innej osoby.
Zgoda na wizerunek pracownika w materiałach firmowych powinna uwzględniać konkretny cel i sposób publikacji. Warto rozróżnić zdjęcie przedstawiające zespół w aktualności na stronie od wykorzystania wizerunku konkretnej osoby w reklamie produktu lub usługi.
Szczególne znaczenie ma dobrowolność zgody. Ze względu na relację zależności między pracownikiem a pracodawcą nie należy zakładać, że zgoda udzielona w miejscu pracy zawsze będzie w pełni dobrowolna. Odmowa nie powinna wiązać się z negatywnymi konsekwencjami dla pracownika. Trzeba również odrębnie ocenić podstawę przetwarzania danych osobowych na gruncie RODO.
Pracodawca powinien zatem zadbać o odpowiednie dokumenty i procedury jeszcze przed publikacją materiałów. Warto także ustalić, co stanie się ze zdjęciami po zakończeniu zatrudnienia lub po wycofaniu zgody, jeżeli była ona podstawą publikacji.
Prawo do wizerunku dziecka a zgoda rodzica
Szczególnej ostrożności wymaga publikowanie zdjęć i nagrań małoletnich. Dotyczy to zarówno materiałów zamieszczanych przez szkoły, przedszkola i organizatorów zajęć, jak i fotografii udostępnianych w internecie przez firmy czy osoby prywatne. Prawo do wizerunku dziecka wymaga szczególnej ochrony.
W przypadku dziecka, które nie może samodzielnie zdecydować o danej czynności prawnej, zgodę w jego imieniu wyraża co do zasady przedstawiciel ustawowy. W praktyce będzie to najczęściej rodzic wykonujący władzę rodzicielską. Jeżeli decyzja dotyczy istotnej sprawy dziecka, znaczenie mogą mieć również zasady wspólnego wykonywania władzy rodzicielskiej.
Zgoda na udział dziecka w wydarzeniu nie musi oznaczać zgody na publikację jego zdjęć w internecie. Podobnie zgoda na wykorzystanie fotografii w zamkniętej galerii nie powinna być automatycznie traktowana jako zezwolenie na wykorzystanie jej w reklamie.
Należy pamiętać, że nawet uzyskana zgoda nie uzasadnia każdej publikacji. Przy udostępnianiu wizerunku dziecka trzeba uwzględniać jego dobro, prywatność i bezpieczeństwo.
Naruszenie prawa do wizerunku – jakie roszczenia przysługują?
Jeśli zdjęcie lub film zostały opublikowane bez wymaganej zgody, osoba przedstawiona na materiale może podjąć działania w celu ochrony swoich praw. Zakres dostępnych roszczeń z tytułu naruszenia prawa do wizerunku zależy od okoliczności sprawy oraz charakteru naruszenia.
Na podstawie przepisów o ochronie dóbr osobistych można w szczególności domagać się zaniechania bezprawnego działania, usunięcia jego skutków, a w odpowiednich przypadkach także zadośćuczynienia lub zapłaty określonej sumy na cel społeczny. Art. 83 ustawy o prawie autorskim odsyła w sprawach dotyczących rozpowszechniania wizerunku bez wymaganego zezwolenia do odpowiedniego stosowania art. 78 ust. 1 tej ustawy.
W praktyce osoba, której wizerunek wykorzystano bezprawnie, może zażądać usunięcia zdjęcia z witryny internetowej, zaprzestania dalszej publikacji lub podjęcia innych działań adekwatnych do naruszenia. Możliwe roszczenia pieniężne wymagają natomiast oceny przesłanek prawnych i okoliczności konkretnego przypadku.
Przed skierowaniem sprawy do sądu warto zabezpieczyć dowody, np. zrzuty ekranu, adresy stron internetowych, daty publikacji i kopie korespondencji. Następnie można wezwać osobę lub firmę odpowiedzialną za publikację do zaprzestania naruszeń.
Prawo do wizerunku – o czym pamiętać przed publikacją zdjęcia lub filmu?
Prawo do wizerunku chroni osoby przedstawione na zdjęciach i nagraniach przed nieuprawnionym rozpowszechnianiem ich wizerunku. Przed publikacją materiału warto zatem sprawdzić, czy potrzebna jest zgoda, czy w danej sytuacji można zastosować jeden z ustawowych wyjątków oraz czy planowany sposób wykorzystania zdjęcia mieści się w zakresie udzielonego zezwolenia.
Szczególną uwagę należy zwrócić na publikację zdjęć pracowników i dzieci, a także na komercyjne wykorzystanie wizerunku. W tych przypadkach istotne jest nie tylko samo uzyskanie zgody, ale również jej dobrowolność, zakres i zgodność z obowiązującymi przepisami.
Przestrzeganie zasad ochrony wizerunku pozwala ograniczyć ryzyko roszczeń i sporów związanych z publikacją zdjęć lub filmów. W razie wątpliwości warto przeanalizować okoliczności konkretnej publikacji przed udostępnieniem materiału.
Czy można opublikować zdjęcie z imprezy publicznej bez zgody uczestników?
Tak, jeżeli dana osoba stanowi jedynie szczegół całości, np. szerokiego ujęcia zgromadzenia. Jeżeli jest głównym tematem zdjęcia, co do zasady należy uzyskać jej zgodę.
Czy zgoda na wykonanie zdjęcia oznacza zgodę na jego publikację?
Nie. Zgoda na samo fotografowanie nie musi obejmować rozpowszechniania wizerunku. Należy ustalić zakres udzielonego zezwolenia.
Co zrobić, gdy ktoś opublikował mój wizerunek bez zgody?
Warto zabezpieczyć dowody publikacji i wezwać odpowiedzialny podmiot do usunięcia materiału. W zależności od okoliczności można również dochodzić roszczeń związanych z ochroną dóbr osobistych lub na podstawie przepisów prawa autorskiego.
