Coraz więcej pracowników decyduje się na dodatkowe zatrudnienie lub prowadzenie własnej działalności gospodarczej równolegle z pracą na etacie. Choć wieloetatowość sama w sobie jest legalna, może prowadzić do konfliktu interesów oraz naruszenia interesów pracodawcy. Jednym z najskuteczniejszych narzędzi ograniczających takie ryzyko jest zakaz konkurencji obowiązujący w czasie trwania stosunku pracy.
Zakaz konkurencji bez dodatkowych kosztów
W przeciwieństwie do zakazu konkurencji obowiązującego po ustaniu zatrudnienia, przepisy prawa pracy nie nakładają na pracodawcę obowiązku wypłaty pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej w czasie zatrudnienia.
Odpowiednio przygotowana umowa o zakazie konkurencji pozwala skutecznie chronić interesy pracodawcy bez ponoszenia dodatkowych kosztów. Jest to rozwiązanie szczególnie korzystne dla przedsiębiorców zatrudniających specjalistów mających dostęp do know-how, baz klientów czy innych danych stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa.
Czym jest działalność konkurencyjna?
Przez działalność konkurencyjną rozumie się podejmowanie przez pracownika aktywności, która może godzić w interesy pracodawcy. Może ona polegać na:
- świadczeniu pracy na rzecz bezpośredniego konkurenta,
- prowadzeniu własnej działalności gospodarczej o podobnym profilu,
- uczestniczeniu w spółkach prowadzących działalność konkurencyjną,
- wykonywaniu zleceń lub usług dla podmiotów konkurujących z pracodawcą.
Kluczowe znaczenie ma precyzyjne określenie w umowie, jakie działania będą uznawane za działalność konkurencyjną. Zbyt ogólne postanowienia mogą prowadzić do sporów interpretacyjnych, natomiast nadmiernie szeroki zakaz może zostać uznany za nieuzasadnione ograniczenie swobody wykonywania pracy.
Wieloetatowość nie zawsze jest problemem
Samo podjęcie dodatkowego zatrudnienia nie oznacza naruszenia obowiązków pracowniczych. Pracownik może wykonywać pracę u kilku pracodawców jednocześnie, o ile nie narusza przepisów, nie działa na szkodę swojego pracodawcy i nie łamie zawartej umowy o zakazie konkurencji.
Problem pojawia się wtedy, gdy dodatkowa aktywność zawodowa wiąże się z wykonywaniem podobnych obowiązków dla konkurencyjnego przedsiębiorcy lub umożliwia wykorzystanie informacji uzyskanych u obecnego pracodawcy.
Jak prawidłowo wprowadzić zakaz konkurencji?
Zakaz konkurencji powinien zostać zawarty w odrębnej umowie lub odpowiednich postanowieniach umowy o pracę. Dla celów dowodowych wymagana jest forma pisemna. Dokument powinien w szczególności określać:
- zakres działalności uznawanej za konkurencyjną,
- obowiązki pracownika,
- konsekwencje naruszenia postanowień umowy.
Dobrze przygotowana umowa o zakazie konkurencji powinna być dostosowana do specyfiki działalności przedsiębiorcy oraz stanowiska zajmowanego przez pracownika. Inne ograniczenia będą uzasadnione wobec członka zarządu czy dyrektora sprzedaży, a inne wobec pracownika administracyjnego.
Jakie są konsekwencje naruszenia zakazu konkurencji?
Złamanie zakazu konkurencji może stanowić ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych. W zależności od okoliczności pracodawca może zastosować kary porządkowe przewidziane w Kodeksie pracy, rozwiązać umowę o pracę za wypowiedzeniem lub rozwiązać umowę bez wypowiedzenia z winy pracownika, jeżeli naruszenie ma charakter ciężki.
Pracodawca może również dochodzić odszkodowania za poniesioną szkodę na zasadach odpowiedzialności materialnej pracowników. Zakres odpowiedzialności zależy od okoliczności konkretnej sprawy oraz możliwości wykazania szkody i związku przyczynowego między działaniem pracownika a poniesioną stratą.
Zakaz konkurencji a dodatkowa działalność pracownika
Samo podjęcie dodatkowej pracy lub prowadzenie własnej działalności gospodarczej przez pracownika nie oznacza automatycznie naruszenia obowiązków pracowniczych. Pracodawca może jednak ograniczyć możliwość wykonywania pracy lub prowadzenia działalności konkurencyjnej poprzez zawarcie z pracownikiem umowy o zakazie konkurencji.
Jeżeli dodatkowa działalność obejmuje towary lub usługi konkurencyjne wobec działalności pracodawcy, konieczne jest sprawdzenie zakresu obowiązującego zakazu.
Jak zabezpieczyć interesy firm?
Wprowadzenie zakazu konkurencji w czasie trwania zatrudnienia to jedno z narzędzi ochrony przedsiębiorstwa. Pozwala ograniczyć ryzyko ujawnienia poufnych informacji, przejmowania klientów czy wykorzystywania know-how pracodawcy.
Co istotne, przedsiębiorca nie ponosi z tego tytułu dodatkowych kosztów wynagrodzenia, co odróżnia ten mechanizm od zakazu konkurencji obowiązującego po zakończeniu stosunku pracy. Właściwie przygotowana umowa może stanowić zabezpieczenie interesów firmy oraz ograniczać ryzyko sporów wynikających z wieloetatowości pracowników.
Czy pracodawca może zakazać pracownikowi podjęcia dodatkowej pracy?
Nie. Samo podjęcie dodatkowego zatrudnienia jest zgodne z prawem. Pracodawca może jednak ograniczyć możliwość wykonywania pracy lub prowadzenia działalności konkurencyjnej poprzez zawarcie z pracownikiem umowy o zakazie konkurencji.
Czy za zakaz konkurencji w trakcie zatrudnienia pracownikowi należy się dodatkowe wynagrodzenie?
W okresie trwania stosunku pracy przepisy nie przewidują obowiązku wypłaty pracownikowi dodatkowego wynagrodzenia za powstrzymywanie się od działalności konkurencyjnej. Obowiązek wypłaty odszkodowania dotyczy zakazu konkurencji obowiązującego po ustaniu zatrudnienia.
Czy zakaz konkurencji musi mieć formę pisemną?
Tak, umowa o zakazie konkurencji powinna zostać zawarta na piśmie. Powinna jasno określać, jakie działania są uznawane za działalność konkurencyjną oraz jakie konsekwencje grożą za naruszenie jej postanowień.
