Urlop pracownika a dostęp do danych osobowych – o czym zapominają przedsiębiorcy?

Sezon urlopowy to dla wielu firm okres organizacyjnych zmian. Pracownicy przekazują obowiązki, zastępują się nawzajem i korzystają z firmowych systemów w nieco innym zakresie niż na co dzień. W praktyce przedsiębiorcy często koncentrują się na zapewnieniu ciągłości pracy, zapominając o jednym istotnym aspekcie – bezpieczeństwie danych osobowych. Tymczasem urlop pracownika a dostęp do danych osobowych to kwestia, którą warto uwzględnić w organizacji zastępstw.

Nieprawidłowe zarządzanie dostępem do danych osobowych podczas urlopu może prowadzić do naruszenia przepisów RODO, a nawet wycieku danych. Jakie błędy pojawiają się najczęściej i jak ich uniknąć?

Urlop pracownika a dostęp do danych osobowych – obowiązki wynikające z RODO

Nieobecność pracownika korzystającego z urlopu wypoczynkowego wymaga odpowiedniej organizacji pracy. W wielu przedsiębiorstwach oznacza to przekazanie części obowiązków innej osobie, która musi uzyskać dostęp do dokumentów, skrzynki e-mail, systemu CRM czy programu kadrowo-płacowego.

Z punktu widzenia RODO dostęp do danych osobowych podczas urlopu pracownika nie jest niczym nadzwyczajnym, o ile przedsiębiorca przyznaje uprawnienia zgodnie z zasadą minimalizacji. Oznacza to, że osoba zastępująca pracownika powinna mieć dostęp wyłącznie do tych informacji, które są niezbędne do wykonywania powierzonych jej zadań. Przyznawanie pełnych uprawnień „na wszelki wypadek” może prowadzić do nieuprawnionego przetwarzania danych osobowych.

Właśnie dlatego urlop pracownika a dostęp do danych osobowych powinny być traktowane jako element szerszego procesu zarządzania bezpieczeństwem informacji. Przedsiębiorca powinien wiedzieć, jakie dane otrzymuje osoba zastępująca, na jak długo otrzymuje dostęp oraz kiedy należy go odebrać. Dotyczy to również pracy zdalnej, podczas której należy ograniczyć dostęp do danych do zakresu rzeczywiście potrzebnego zastępcy.

Urlop pracownika a dostęp do danych osobowych – najczęstszy błąd to pozostawienie aktywnych uprawnień

Jednym z najczęściej spotykanych problemów jest brak odebrania dodatkowych uprawnień po powrocie pracownika z urlopu. Osoba, która zastępowała kolegę lub koleżankę, nadal posiada dostęp do dokumentów, baz klientów czy danych kadrowych, mimo że nie jest jej już potrzebny. 

Takie sytuacje często pozostają niezauważone przez wiele miesięcy. W efekcie w organizacji funkcjonują użytkownicy posiadający znacznie szerszy zakres uprawnień, niż wynika to z ich aktualnych obowiązków. 

Z perspektywy administratora danych oznacza to zwiększone ryzyko naruszenia poufności danych osobowych. Im więcej osób ma dostęp do informacji, tym trudniej wykazać, że przedsiębiorca stosuje odpowiednie środki organizacyjne wymagane przez art. 32 RODO.

Dlatego kontrola dostępu do danych osobowych pracowników podczas urlopu powinna obejmować również moment zakończenia zastępstwa. Samo nadanie uprawnień nie wystarczy – trzeba również pamiętać o ich cofnięciu.

Przekazywanie obowiązków nie powinno oznaczać udostępniania haseł

W mniejszych firmach nadal można spotkać praktykę przekazywania zastępcy loginu i hasła do firmowej poczty lub systemu informatycznego. Choć wydaje się to wygodnym rozwiązaniem, z punktu widzenia bezpieczeństwa jest ono wysoce ryzykowne.

Korzystanie z jednego konta przez kilka osób uniemożliwia ustalenie, kto faktycznie wykonywał określone operacje. W razie incydentu przedsiębiorca nie będzie w stanie wykazać, kto odczytał dokument, usunął wiadomość czy pobrał dane klientów.

Znacznie bezpieczniejszym rozwiązaniem jest utworzenie indywidualnych uprawnień dla osoby zastępującej pracownika albo zastosowanie funkcji delegowania dostępu oferowanych przez większość nowoczesnych systemów informatycznych.

Indywidualne konta użytkowników, odpowiednio określony zakres uprawnień oraz możliwość identyfikacji wykonywanych operacji ułatwiają zachowanie rozliczalności i ograniczają ryzyko nieuprawnionego dostępu do danych.

Aktywne konta użytkowników to nie tylko problem po rozwiązaniu umowy

Wiele mówi się o konieczności usuwania dostępów byłych pracowników. Tymczasem przedsiębiorcy często zapominają, że podobny problem dotyczy również czasowych zmian zakresu obowiązków.

Jeżeli pracownik przez dwa tygodnie zastępuje osobę odpowiedzialną za kadry, po zakończeniu zastępstwa jego dodatkowe uprawnienia powinny zostać niezwłocznie cofnięte. W przeciwnym razie nadal będzie posiadał dostęp do danych, których nie potrzebuje do wykonywania swojej pracy.

Regularny przegląd uprawnień użytkowników powinien obejmować nie tylko osoby odchodzące z firmy, ale również wszystkie przypadki czasowego rozszerzenia dostępu wynikające z urlopów, zwolnień lekarskich czy projektów realizowanych przez określony czas.

Czy urlop pracownika a dostęp do danych osobowych powinny być objęte procedurą zastępstw?

Zdecydowanie tak. W wielu organizacjach zastępstwa odbywają się nieformalnie – pracownik przekazuje współpracownikowi najważniejsze informacje, a administrator systemu nadaje odpowiednie uprawnienia. Problem pojawia się wtedy, gdy nikt nie pamięta o ich późniejszym odebraniu.

Prosta procedura zastępstw pracowników może znacząco ograniczyć ryzyko. Warto określić w niej między innymi:

  • kto podejmuje decyzję o nadaniu dodatkowych uprawnień, 
  • na jaki okres dostęp jest przyznawany,
  • kto odpowiada za jego odebranie po zakończeniu zastępstwa,
  • w jaki sposób dokumentowane jest przekazanie obowiązków.

Takie rozwiązanie nie tylko zwiększa bezpieczeństwo danych osobowych, ale również ułatwia wykazanie zgodności z zasadą rozliczalności wynikającą z RODO.

Warto więc już na etapie planowania urlopu określić, kto uzyska dostęp do danych osobowych pracownika, jaki będzie zakres tego dostępu oraz kiedy uprawnienia przestaną obowiązywać.

Automatyczne wygaszanie dostępów – dobre rozwiązanie dla przedsiębiorców

Coraz więcej systemów informatycznych umożliwia nadawanie uprawnień z określoną datą wygaśnięcia. Dzięki temu dostęp przyznany na czas urlopu zostaje automatycznie usunięty po upływie wskazanego terminu, bez konieczności dodatkowych działań administratora.

To rozwiązanie ogranicza ryzyko pozostawienia aktywnych kont lub nadmiernych uprawnień i zmniejsza prawdopodobieństwo błędów wynikających z przeoczenia. 

Automatyczne wygaszanie uprawnień może być szczególnie przydatne w przypadku krótkotrwałych zastępstw. Administrator nie musi pamiętać o ręcznym odebraniu każdego dostępu, ponieważ system może wykonać tę operację zgodnie z wcześniej ustalonym terminem. 

Z perspektywy RODO problemem nie jest samo zastępstwo podczas urlopu, lecz brak kontroli nad tym, kto i przez jaki czas ma dostęp do danych osobowych. W praktyce wiele naruszeń wynika nie z cyberataków, ale z pozostawienia nieaktualnych uprawnień lub zbyt szerokiego dostępu do systemów. 

Dlatego urlop pracownika a dostęp do danych osobowych warto traktować jako element procesu zarządzania bezpieczeństwem informacji, a nie wyłącznie organizacji pracy. Odpowiednie uprawnienia dostępu do danych osobowych powinny odpowiadać rzeczywistym obowiązkom pracownika i okresowi zastępstwa.

Tak, jeżeli jest to niezbędne do wykonywania powierzonych obowiązków. Zakres dostępu powinien jednak ograniczać się wyłącznie do informacji koniecznych do realizacji zastępstwa. Dostęp do danych osobowych podczas urlopu powinien odpowiadać zakresowi zadań powierzonych osobie zastępującej.

Nie jest to zalecane. Każdy użytkownik powinien korzystać z własnego konta, co pozwala zachować rozliczalność działań i zwiększa bezpieczeństwo danych osobowych. Zamiast przekazywania hasła warto korzystać z indywidualnych uprawnień lub funkcji delegowania dostępu. 

Powinny zostać niezwłocznie odebrane. Pozostawienie aktywnych dostępów zwiększa ryzyko nieuprawnionego przetwarzania danych osobowych i może prowadzić do naruszenia zasad wynikających z RODO.

Formularz kontaktowy

Wypełnij formularz a my skontaktujemy się w możliwie najkrótszym czasie.

Imię i nazwisko
Podając e-mail zgadzasz się na przesyłanie z Kancelarii informacji handlowych.
Votum Legal Halaś, Konieczny i Wspólnicy Kancelaria Adwokatów i Radców Prawnych sp.k. przetwarza Twoje dane w celu kontaktu w sprawie oferty. Możesz złożyć sprzeciw lub odwołać zgodę. Polityka prywatności.