Fundacja rodzinna w ciągu kilku lat od wejścia w życie wprowadzających ją przepisów stała się jednym z najczęściej komentowanych instrumentów planowania sukcesji. Choć już sama jej nazwa sugeruje, że stanowi sposób na ochronę rodzinnego majątku, to wielu postrzega ją wyłącznie przez pryzmat podatków. Tymczasem fundacja rodzinna nie została stworzona po to, aby pomóc szybciej zarabiać. Jej zadaniem jest przede wszystkim zabezpieczenie majątku na pokolenia oraz uporządkowanie zasad jego zarządzania i przekazywania kolejnym członkom rodziny.
Czym właściwie jest fundacja rodzinna?
Patrząc na fundację rodzinną wyłącznie z perspektywy podatkowej, można ją porównać do konta IKZE. Tymczasem ustawa definiuje ją jako osobę prawną ustanowioną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na ich rzecz. Fundator przekazuje do fundacji określone składniki swojego majątku, które od tego momentu przestają należeć do niego osobiście i stają się własnością fundacji.
Fundacja rodzinna powinna być więc kojarzona jako odrębny podmiot prawa, posiadający własny majątek, własne organy i funkcjonujący niezależnie od fundatora oraz jego rodziny. Sama w sobie nie prowadzi działalności operacyjnej, ale daje dużą swobodę w zakresie aktywów, które można do niej wnosić i w które może inwestować, a także pozwala samodzielnie określić zasady zarządzania majątkiem oraz jego przekazywania kolejnym pokoleniom.
Dla kogo fundacja rodzinna będzie dobrym rozwiązaniem?
Fundacja rodzinna największe korzyści przynosi osobom, które zgromadziły już znaczący majątek i myślą o jego ochronie w perspektywie kilkunastu lub kilkudziesięciu lat.
Najczęściej są to przedsiębiorcy, inwestorzy oraz osoby osiągające wysokie dochody pasywne z najmu, dywidend lub innych inwestycji. Zwykle dysponują oni nadwyżkami finansowymi przekraczającymi bieżące potrzeby i chcą, aby majątek pracował również dla kolejnych pokoleń.
Fundacja może okazać się wartościowym rozwiązaniem także dla osób wykonujących zawody lub pełniących funkcje wiążące się z podwyższonym ryzykiem odpowiedzialności majątkowej. Odpowiednio zaplanowana struktura pozwala bowiem oddzielić majątek przeznaczony rodzinny od wykorzystywanego w bieżącej działalności zawodowej lub biznesowej.
W praktyce jest więc ona narzędziem dla osób patrzących na swój majątek w perspektywie znacznie dłuższej niż własne życie.
Kiedy fundacja rodzinna nie będzie dobrym pomysłem?
Równie ważne jest określenie sytuacji, w których fundacja rodzinna prawdopodobnie nie spełni oczekiwań potencjalnego fundatora.
Nie jest to przede wszystkim rozwiązanie przeznaczone dla osób już zadłużonych, poszukujących ochrony przed wierzycielami. Fundacja nie służy również prowadzeniu działalności spekulacyjnej ani osiąganiu szybkich zysków z częstego obrotu majątkiem.
Nie będzie także dobrym wyborem dla osób zakładających ją wyłącznie z powodów podatkowych. Wbrew często spotykanym opiniom fundacja rodzinna nie jest uniwersalnym narzędziem optymalizacji podatkowej. Przeciwnie – niektóre rozwiązania mogą okazać się mniej korzystne niż prowadzenie inwestycji prywatnie.
Warto również rozprawić się z często spotykanym mitem dotyczącym jednoosobowej działalności gospodarczej. Sam fakt prowadzenia JDG nie oznacza, że fundacja rodzinna będzie dobrym rozwiązaniem. Co więcej, działalności gospodarczej nie można po prostu „przenieść” do fundacji ani uczynić z niej narzędzia do prowadzenia aktywnego biznesu. Możliwe jest natomiast równoległe funkcjonowanie obu struktur, gdzie działalność gospodarcza pozostaje miejscem prowadzenia aktywnego biznesu i wiążącego się z nim ryzyka, natomiast fundacja rodzinna służy przede wszystkim długoterminowemu zarządzaniu zgromadzonym majątkiem. Nie tworzy to jednak automatycznie „wehikułu optymalizacyjnego” – podstawowym celem fundacji pozostaje ochrona majątku i planowanie sukcesji.
Jak wygląda założenie fundacji rodzinnej?
Proces utworzenia fundacji rodzinnej rozpoczyna się od przygotowania dokumentów założycielskich. Najważniejszym z nich jest statut, który określa zasady funkcjonowania fundacji rodzinnej oraz sposób zarządzania majątkiem i wypłacania świadczeń beneficjentom.
Treść tych dokumentów warto przygotować z dużą starannością. Ustawa pozostawia fundatorowi znaczną swobodę w kształtowaniu statutu, dlatego jego postanowienia powinny zostać poprzedzone analizą celów fundatora, sytuacji rodzinnej oraz planów dotyczących majątku. Dobrze przygotowany statut będzie służył przez wiele lat i ograniczy konieczność późniejszych zmian.
Dokumenty założycielskie sporządzane są w formie aktu notarialnego. Z chwilą ich podpisania powstaje fundacja rodzinna w organizacji. Może ona zawierać umowy oraz prowadzić działalność w takim zakresie, w jakim już zarejestrowana fundacja.
Od momentu podpisania dokumentów założycielskich zaczyna bieg sześciomiesięczny termin na zgłoszenie fundacji do Rejestru Fundacji Rodzinnych. Jego przekroczenie powoduje konieczność ponownego przeprowadzenia całej procedury założycielskiej.
Samo oczekiwanie na wpis do rejestru trwa obecnie wiele miesięcy, jednak nie ogranicza możliwości działania fundacji rodzinnej w organizacji.
Podsumowanie
Fundacja rodzinna nie jest rozwiązaniem uniwersalnym. Najlepiej sprawdza się u osób, które zgromadziły już znaczący majątek i chcą myśleć o nim w perspektywie kolejnych pokoleń, a nie wyłącznie bieżących korzyści podatkowych.
Jej założenie wymaga starannego przygotowania dokumentów i przemyślenia długoterminowej strategii zarządzania majątkiem. Dobrze zaprojektowana fundacja może jednak stać się jednym z najskuteczniejszych narzędzi sukcesji oraz ochrony rodzinnego majątku.
Czym jest fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna jest osobą prawną, której celem jest gromadzenie majątku, zarządzanie nim oraz spełnianie świadczeń na rzecz wskazanych przez fundatora beneficjentów.
Kto powinien założyć fundację rodzinną?
Najczęściej jest to rozwiązanie dla osób posiadających znaczący majątek, osiągających dochody pasywne lub planujących sukcesję rodzinnego biznesu i ochronę majątku na kolejne pokolenia.
Kiedy powstaje fundacja rodzinna?
Fundacja rodzinna w organizacji powstaje z chwilą podpisania dokumentów założycielskich w formie aktu notarialnego. Od tego momentu może funkcjonować, choć musi zostać zgłoszona do Rejestru Fundacji Rodzinnych w terminie sześciu miesięcy.
