Fundacja rodzinna to instytucja, która wymaga odpowiedniego wyposażenia w majątek już na etapie jej tworzenia, który pozwoli realizować cele określone przez fundatora. W praktyce mienie może trafić do fundacji rodzinnej na kilka sposobów – już na etapie jej tworzenia, w trakcie dalszego funkcjonowania, a niekiedy również w drodze odpłatnych transakcji z fundatorem.
Wybór właściwej formy ma znaczenie nie tylko organizacyjne, lecz także podatkowe i formalne. Nie każda czynność wymaga aktu notarialnego, nie każda podlega ujawnieniu w tych samych dokumentach, a w niektórych przypadkach przepisy przewidują szczególne wymogi co do osoby składającej oświadczenie w imieniu fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna – mienie na pokrycie funduszu założycielskiego
Każda fundacja rodzinna musi dysponować funduszem założycielskim o wartości co najmniej 100 000 zł. Mienie na jego pokrycie jest wnoszone na etapie tworzenia fundacji rodzinnej. Zobowiązanie fundatora do wniesienia tego mienia wynika ze statutu, natomiast samo przeniesienie własności następuje na podstawie odrębnej umowy wykonującej jego postanowienia.
Choć statut fundacji rodzinnej musi zostać sporządzony w formie aktu notarialnego, sama umowa przenosząca własność nie wymaga co do zasady zachowania tej formy. Wyjątki wynikają z przepisów dotyczących konkretnych składników majątku. Przykładowo, zbycie nieruchomości wymaga aktu notarialnego, natomiast przeniesienie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością – podpisów notarialnie poświadczonych.
Dokapitalizowanie fundacji rodzinnej w formie darowizny
Po utworzeniu fundacji rodzinnej jej majątek może zostać zwiększony poprzez darowiznę dokonaną przez fundatora lub inne osoby.
Co do zasady umowa darowizny (a ściślej mówiąc – deklaracja darczyńcy) powinna zostać sporządzona w formie aktu notarialnego. W praktyce ma to znaczenie zwłaszcza przy przenoszeniu praw majątkowych takich jak akcje czy inne instrumenty finansowe, ponieważ instytucje prowadzące rachunki papierów wartościowych często wymagają przedłożenia aktu notarialnego jako podstawy wykonania dyspozycji.
W przypadku środków pieniężnych przepisy przewidują jednak istotne ułatwienie.
Jeżeli darowizna zostanie wykonana, mimo że umowa nie została zawarta w formie aktu notarialnego, to staje się ważna. W praktyce oznacza to, że po założeniu rachunku bankowego fundacji rodzinnej, fundator może po prostu przelać na niego środki pieniężne. Sam przelew stanowi wykonanie umowy darowizny, która z tą chwilą staje się skuteczna.
Jest to najszybszy i najprostszy sposób bieżącego dokapitalizowania fundacji rodzinnej.
Fundacja rodzinna a spis mienia
Każde wniesienie mienia przez fundatora, niezależnie czy na pokrycie funduszu założycielskiego, czy w drodze późniejszej darowizny, powinno zostać odnotowane w spisie mienia prowadzonym przez fundację rodzinną.
Spis ten dokumentuje składniki majątku wniesione przez fundatora oraz ich wartość i pełni istotną rolę zarówno organizacyjną, jak i podatkową.
Nie oznacza to jednak, że należy ujmować w nim cały majątek fundacji. Składniki mienia nabyte odpłatnie przez fundację rodzinną od osób trzecich lub od samego fundatora nie są już wpisywane do spisu mienia. Środki, za które te składniki zostały zakupione, zostały już bowiem uwzględnione w tym spisie i trudno byłoby oczekiwać, żeby fundacja rodzinna dokumentowała w nim każdą pojedynczą transakcję.
Fundacja rodzinna może kupować mienie od fundatora
Jak już wyżej wskazano, przekazywanie majątku do fundacji nie musi odbywać się wyłącznie nieodpłatnie. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby fundacja rodzinna nabywała składniki majątku od fundatora na podstawie umowy sprzedaży, o ile ich nabywanie mieści się w zakresie dozwolonej działalności fundacji rodzinnej.
W praktyce takie transakcje pojawiają się zazwyczaj na późniejszym etapie funkcjonowania fundacji, gdy dysponuje ona już własnymi środkami finansowymi.
Każdorazowo warto jednak przeanalizować ich skutki podatkowe oraz zadbać o rynkowy charakter ustalonej ceny. Dotyczy to również innych rozliczeń pomiędzy fundatorem a fundacją, takich jak udzielanie pożyczek.
Reprezentacja fundacji przy umowach z członkiem zarządu
W praktyce bardzo często fundator pełni jednocześnie funkcję członka zarządu fundacji rodzinnej. Powoduje to konieczność zastosowania szczególnych zasad reprezentacji przy zawieraniu umów pomiędzy fundacją a takim członkiem zarządu.
W takich przypadkach fundację reprezentuje rada nadzorcza, a jeżeli nie została ustanowiona – pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia beneficjentów.
Choć przepisy regulują tę kwestię w odniesieniu do fundacji rodzinnej już wpisanej do rejestru, z ostrożności warto rozważyć stosowanie analogicznych zasad również na etapie funkcjonowania fundacji rodzinnej w organizacji. Ze względu na stosunkowo krótkie obowiązywanie ustawy praktyka sądów rejestrowych w tym zakresie nie jest jeszcze jednolita.
Podsumowanie
Przekazanie majątku do fundacji rodzinnej może nastąpić na kilka sposobów, a wybór odpowiedniego rozwiązania zależy od etapu jej funkcjonowania oraz rodzaju przekazywanego składnika majątku.
Każde z tych rozwiązań wiąże się jednak z odmiennymi wymogami formalnymi, a niekiedy również z określonymi konsekwencjami podatkowymi. O ile wniesienie mienia do fundacji rodzinnej jest neutralne na gruncie podatku dochodowego, to może mieć skutki w zakresie VAT.
Dlatego przed przekazaniem do fundacji rodzinnej bardziej wartościowych składników majątku warto przeanalizować nie tylko sposób ich wniesienia, ale również wpływ całej transakcji na funkcjonowanie fundacji oraz sytuację fundatora. Dzięki temu fundacja rodzinna będzie realizowała swój podstawowy cel – skuteczną ochronę majątku i sprawne planowanie sukcesji.
Czy wniesienie mienia do fundacji rodzinnej zawsze wymaga aktu notarialnego?
Nie. Akt notarialny jest wymagany przy ustanowieniu fundacji rodzinnej i sporządzeniu jej statutu, natomiast sama umowa przenosząca własność składników majątku na pokrycie funduszu założycielskiego co do zasady nie musi mieć takiej formy. Wyjątek stanowią sytuacje, gdy przepisy dotyczące konkretnego składnika majątku wymagają zachowania szczególnej formy, np. przy przeniesieniu własności nieruchomości lub udziałów w spółce z o.o.
Ile wynosi minimalny fundusz założycielski fundacji rodzinnej?
Minimalna wartość funduszu założycielskiego wynosi 100 000 zł. Może on zostać pokryty zarówno środkami pieniężnymi, jak i innymi składnikami majątku posiadającymi wartość majątkową.
Czy każde wniesienie mienia trzeba wpisać do spisu mienia?
Nie. W spisie mienia ujmuje się składniki majątku wniesione przez fundatora – zarówno na pokrycie funduszu założycielskiego, jak i późniejsze darowizny. Nie wpisuje się natomiast składników majątku kupionych przez fundację od fundatora lub od osób trzecich.
